Hoe gevoelig ben jij voor gezondheidsclaims op etiketten?

Beeld NRC Q

Voordat we aan dit stuk beginnen, willen we je vragen de quiz te doen. Die is simpel: doe alsof je voor een supermarktschap staat en telkens moet kiezen tussen twee producten. Welke wordt het? Denk vooral niet te lang na, want de rij bij de kassa groeit.

Laat je niet afschrikken door de lange reclame aan het eind. Het artikel gaat daarna gewoon verder.

Ben je gevoelig voor labels die een gezondheidsclaim uitstralen? Of zag je nauwelijks verschil tussen de twee verpakkingen die je te zien kreeg? Recent zijn twee Amerikaanse onderzoeken gedaan naar de invloed van deze labels op het koopgedrag van consumenten. En wat blijkt? Mensen lijken er best gevoelig voor.

Valse claim: trappen we daar in of niet?

In het eerste onderzoek worden vier producten van verschillende producenten onderzocht: Frosted Mini-Wheats cornflakes van Kellogg’s, yoghurt en een yoghurtdrankje van Danone, en het voedingssupplement Airborne.

Wat de producten gemeen hebben? Bij alle vier werd een gezondheidsclaim gemaakt die de producenten op last van de Amerikaanse voedsel-en warenautoriteit van hun verpakking moesten halen: ze waren namelijk niet bewezen of gewoon onwaar.

Bij Kellogg’s stond bijvoorbeeld op het pak dat de cornflakes de oplettendheid van kinderen zou verbeteren - clinically shown - met 18 procent. Danone beweerde dat de yoghurtdrank verkoudheid of koorts hielp voorkomen.

Voor het onderzoek keken de wetenschappers naar de verkoopcijfers van de producten nádat de claims van de verpakking waren gehaald. Ze zien een “significante” afname in de omzet, zo’n 0,4 tot 3,8 miljoen dollar per maand.

De onderzoekers constateren dat vooral niet-loyale klanten afhaakten na het verdwijnen van de claim: mensen die het product dat jaar voor het eerst kochten. Of zij daadwerkelijk afhaakten door het verdwijnen van de labels, kunnen de onderzoekers niet zeggen. Het kan ook komen doordat ze hoorden over de onware claims.

De voorzichtige conclusie van de onderzoekers: onware claims zijn misschien op de korte termijn lucratief, maar kunnen een producent uiteindelijk veel geld kosten.

Wel of geen stoplicht

In het tweede onderzoek werd gekeken naar het weergeven van de hoeveelheid calorieën op een product. Is het getal op de verpakking zetten de enige effectieve manier om dat te doen? Nee, concluderen de onderzoekers. Een simpel stoplichtsysteem met een boodschap in het rood, oranje of groen - naar Brits voorbeeld - is net zo effectief.

Voor de studie werd een groep Amerikaanse werknemers gevraagd hun lunchbestelling online door te geven. De controlegroep kreeg geen informatie over het aantal calorieën. De testgroep zag óf het aantal calorieën óf een stoplicht dat een indicatie van dit aantal gaf (groen = het minste aantal calorieën). De testgroep koos producten met gemiddeld tien procent minder calorieën. Daarbij vonden de onderzoekers geen verschil in het gewoon weergeven van het aantal calorieën of het gebruik van het stoplichtsysteem.

Die laatste heeft wel de voorkeur van de onderzoekers, omdat niet iedereen een getal goed weet te interpreteren. Zij schrijven:

“For those consumers, traffic light labels can communicate basic ‘eat this, not that’ information regardless of their understanding of the underlying nutrients or ability to use numeric information.”

Maar dit stoplichtsysteem haalde het niet in de Europese Unie. De lobby van de voedselindustrie heeft de komst hiervan weten te voorkomen.