Hard debat verwacht in Vaticaan

Paus Franciscus wil de kloof tussen theorie en praktijk van gelovigen dichten. Krijgt hij de rest van de kerk mee?

De synode in de Sint Pieter in Rome. Foto Giuseppe Lami/EPA

Gods plan voor de schepping is „een liefdevolle verbintenis tussen man en vrouw” in een onverbrekelijk huwelijk. Met deze impliciete veroordeling van homoseksualiteit en echtscheiding gaf paus Franciscus gisteren in zijn preek het startsein voor drie weken discussie over deze en aanverwante thema’s. Maar hij voegde daar in één adem aan toe dat het niet de taak van de kerk is om veroordelend met de vinger naar anderen te wijzen.

Ruim driehonderd bisschoppen, kardinalen en kerkbestuurders nemen, samen met een handjevol geselecteerde getrouwde gelovigen, deel aan de synode over ‘de roeping en missie van het gezin in de kerk en de hedendaagse wereld’. Er wordt veel verbaal vuurwerk verwacht, want de meningen zijn sterk verdeeld. Franciscus heeft de deelnemers uitdrukkelijk opgeroepen geen blad voor de mond te nemen. Hij wil een open discussie.

De synode is een nieuwe etappe in de poging van paus Franciscus om iets te doen aan de kloof tussen de officiële leer van de katholieke kerk over homoseksualiteit, ongehuwd samenwonen en echtscheiding, en de dagelijkse praktijk waarmee priesters en gelovigen overal ter wereld te maken hebben. In zijn eerste toespraak als paus had hij al gezegd dat de kerk in beweging moet komen.

De hele toespraak van paus Franciscus:

Verandermanagement

De manier waarop Franciscus dit aanpakt, zal ongetwijfeld worden bestudeerd in cursussen verandermanagement. Zijn strategie heeft twee belangrijke elementen. Op de eerste plaats wil hij luisteren – niet voor niets heeft de eerste sectie van het werkboek voor deze synode als titel ‘Luisteren naar de uitdagingen voor het gezin’. Zo begon hij ook, twee jaar geleden, toen hij vragenlijsten de wereld over stuurde waarop bisschoppen en gewone gelovigen konden aangeven wat volgens hen de knelpunten waren.

Dat luisteren is op zich al een revolutie. Voorgaande pausen stelden zich autoritairder op. Zíj hadden de waarheid in pacht. Paus Franciscus heeft van begin af aan onderstreept dat hij meer collegiaal bestuur wil binnen de katholieke kerk. Dat hij nu uitnodigt de kloof tussen theorie en praktijk te benoemen is al een belangrijke standpuntbepaling.

De toespraak van de paus vorig jaar:

Het tweede element in zijn veranderstrategie is dat hij steeds opnieuw duidelijk maakt weinig te willen veranderen aan de officiële lijn, maar te vinden dat de kerk zich wat barmhartiger moet opstellen tegen gelovigen die. om wat voor reden ook, niet die officiële lijn volgen.

Een paar voorbeelden. Het huwelijk tussen man en vrouw blijft de ideale verbintenis, maar tegelijkertijd heeft hij de procedure voor nietigverklaring van het huwelijk aanzienlijk vereenvoudigd en goedkoper gemaakt. Hij blijkt tegen het homohuwelijk, maar „wie ben ik om te oordelen” over homoseksuelen. Hij spreekt zich uit tegen abortus, maar geeft priesters nadrukkelijk ruimte om vrouwen die abortus hebben gepleegd, te vergeven.

De kerk heeft te vaak de deur dichtgegooid voor mensen die zich niet aan de officiële regels houden, is de boodschap van de paus. In de termen van theologen: de pastorale theologie, de manier waarop priesters omgaan met gelovigen, was volledig bepaald door de morele theologie. Maar je kunt de veelzijdige pastorale realiteit niet altijd in het keurslijf van een universeel normenstelsel persen, is de boodschap van Franciscus. Wie dicht bij zijn gelovigen wil staan, moet niet zo veroordelend zijn.

In zijn preek tijdens de mis gisteren aan het begin van de synode zei hij het zo: „Een kerk met gesloten deuren pleegt verraad aan zichzelf en aan haar missie, en in plaats van een brug wordt zij een wegversperring.”

Ideologisch kolonialisme

Onder gelovigen in het Westen heerst soms teleurstelling dat de paus niet nadrukkelijker probeert de officiële leer te veranderen. Maar dat is zijn hoofddoel niet. Als hulporganisaties zeggen dat ze alleen landen helpen waar het homohuwelijk is goedgekeurd, haalt Franciscus uit naar „ideologisch kolonialisme”. Het denken in het Westen moet niet de toon zetten voor de rest van de wereld. Het is de keerzijde van zijn stelling dat Rome niet alles moet willen voorschrijven.

Na drie weken van gegarandeerd debat moeten de deelnemers een akkoord bereiken over een slotdocument. Dat is geen besluit. Een synode is geen parlement. Het is de paus die conclusies moet trekken uit het debat. En die worden op z’n vroegst volgend voorjaar verwacht.