Grote steden krijgen miljoenen minder voor bijstand door nieuw rekenmodel

De Voedselbank in Den Haag. De grote steden komen komend jaar miljoenen tekort voor de uitkering van de bijstand. Foto Koen Suyk/ANP

De grote steden krijgen in 2016 miljoenen minder voor de uitkering van de bijstand. Voor het tweede opeenvolgende jaar leidt een nieuw rekenmodel voor de verdeling van 5,6 miljard euro aan uitkeringsbudgetten tot frustratie onder gemeenten.

De vier grote steden roepen de Tweede Kamer op straks niet in te stemmen met deze voorlopige verdeling.

Reactie Klijnsma

Staatssecretaris Klijnsma (PvdA, Sociale Zaken) zegt in een reactie begrip te hebben voor de benadeelde gemeenten, maar wijst erop dat 63 procent van de gemeenten er op vooruit gaat. Ook benadrukt ze dat de Raad voor de financiële verhoudingen het nieuwe model aanvaardbaar vond om mee verder te gaan.

“Het is niet plezierig voor sommige gemeenten, maar in een nieuw verdeelmodel zijn er nu eenmaal altijd plussen en minnen.”

Klijnsma zegt dat de deur altijd openstaat voor overleg, maar gaat de verdeling voor 2016 niet aanpassen. “Dat zou niet netjes zijn naar de andere gemeenten.” Wel stelt ze extra geld beschikbaar (23 miljoen volgend jaar, 83 miljoen dit jaar) beschikbaar om nog te herverdelen. Ook heeft ze het eigen risico voor benadeelde gemeenten, verlaagd naar 5 procent.

Kleine en middelgrote gemeenten krijgen meer; Tilburg, Venlo en Arnhem krijgen er ruim 4 miljoen bij, de grote steden ontvangen miljoenen minder. Amsterdam krijgt 25 miljoen euro minder, Utrecht 5 miljoen en Groningen 16 miljoen. Maar ook sommige kleine gemeenten gaan er procentueel flink op achteruit; een gemeente als Woudenberg verliest 18 procent van het budget.

De extreme afwijkingen komen door invoering van een nieuw rekenmodel, dat de bijstandskansen van een huishouden voorspelt. Het door het SCP ontwikkelde model bepaalt de helft van het budget, de andere helft van het budget wordt vastgesteld op basis van uitgaven in voorgaande jaren. Vorig jaar leidde het model al tot ongewenste uitschieters. Reden voor Den Haag, Utrecht en een aantal andere gemeenten om dit voorjaar twee rechtszaken tegen de Staat te starten wegens ‘onrechtmatig handelen’. Klijnsma (PvdA, Sociale Zaken) beloofde aanpassing van een aantal fouten, zo waren dak- en thuislozen niet in de berekening opgenomen, maar niet met een beter resultaat zo lijkt het.

Arjan Vliegenthart, wethouder Werk, Inkomen en Participatie in Amsterdam, snapt er niets van. Zijn stad kwam vorig jaar ook al 23 miljoen tekort.

“Hier gaat iets mis. De grote gemeenten krijgen de klappen, terwijl hier de problemen het grootst zijn.”

Nieuwe model moet juist uitschieters voorkomen

De ironie wil dat het nieuwe model juist wordt ingevoerd omdat de oude rekenmethode ook al leidde tot onvoorspelbare fluctuaties. De gedachte achter de oude berekening was dat gemeenten die meer mensen aan het werk hielpen het geld dat ze overhielden aan bijstand mochten houden, gemeenten die het slechter deden werden gestraft omdat ze het tekort deels zelf moesten ophoesten. Maar omdat het nieuwe model ook fikse schommelingen laat zien, is de prikkel voor gemeenten verdwenen om te presteren, zegt wethouder Werk en Inkomen Victor Everhardt uit Utrecht.

“Het verband tussen beloning en straf is totaal verdwenen. Groningen kreeg vorig jaar 12 miljoen teveel en nu 16 miljoen minder. Die stad heeft het toch niet in een jaar tijd zoveel slechter gedaan?”

Het uitkeringsbudget gaat één op één naar uitkeringsgerechtigden. De gemeenten wijzen er dan ook op dat ze niet minder mensen kunnen uitbetalen, maar dat ze een tekort uit de algemene middelen moeten halen. Dat betekent dat andere begrote zaken zullen blijven liggen.

Advies aan Klijnsma om fouten te corrigeren

De Raad voor de financiële verhoudingen, schrijft in een advies dat het ‘opmerkelijk’ is dat er nog steeds onvolkomenheden in de rekenmethode zitten. De Raad constateert dat bij de grote gemeenten 100 miljoen euro verdwenen is en adviseert Klijnsma een “uiterste poging te doen inschattingsfouten voor 2016 nog te repareren”. De gemeenten en Divosa, de vereniging van directeuren van sociale diensten, vinden dat Klijnsma de komende 2 jaar het budget moet baseren op de werkelijke uitgaven zodat er tijd is het model te verbeteren.