Een vluchtelingenkind met stress komt niet tot leren

Kinderen van asielzoekers gaan naar de Interschool, zoals bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. Door hevige trauma’s hebben de kinderen vaak problemen, of een achterstand.

Jonge vluchtelingen op de Interschool in Ter Apel. „Leren kan pas weer als de kinderen goed in hun vel zitten. Dus concentreren we ons op rust en veiligheid. En op een positief zelfbeeld.” Foto’s Eric Brinkhorst

Aan een tafeltje in de klas zit een jongen van negen jaar oud te rijgen. Langzaam gaan de kralen een voor een aan een touwtje. Af en toe bromt de jongen wat.

Hij komt uit Syrië. Zijn moeder is zwanger en met hem gevlucht. Nu zitten ze bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. De jongen gaat naar de zogenoemde Interschool op het terrein. Zijn juf vertelt dat hij een ‘werkje’ doet dat eigenlijk bedoeld is voor kinderen van 2 jaar oud. Dat brommen, dat hoort ook bij kinderen van die leeftijd. „Het is een manier om aandacht te trekken.”

Op de Interschool – ‘inter’ staat voor internationaal en tussen(station) – is het een komen en gaan van kinderen van asielzoekers. Sommige leerlingen blijven maar een paar weken, omdat hun ouders op een asielzoekerscentrum elders in het land worden ondergebracht, anderen krijgen hier soms wel twee jaar les.

De school is gespecialiseerd in het begeleiden van asielzoekerskinderen. Dat zijn vaak kinderen die getraumatiseerd zijn of een hechtingsstoornis hebben. Ze vertonen nog wel eens opvallend gedrag, vertelt Ellen Bron. Zij is coördinator ‘sociaal emotioneel leren’. Leerlingen zijn vaak stil en teruggetrokken of juist boos en agressief, zegt ze. In het eerste geval hopen kinderen dat ze niet gezien worden. In het tweede geval willen ze zichzelf verdedigen en beschermen. „En bijten ze, soms letterlijk, van zich af.”

Het heeft allemaal te maken met stress, afkomstig van bijvoorbeeld de barre tocht die ze achter de rug hebben, van ouders die in paniek zijn, van familieleden en huisdieren die ze hebben moeten achterlaten, van trauma’s die ze hebben opgelopen in het land van herkomst. Bombardementen, schietpartijen, verkrachtingen. „Je wilt niet weten wat onze leerlingen allemaal hebben gezien en meegemaakt.”

Niveau van peuter

Een kind met stress komt niet tot leren, zegt Bron. „De hersenen zijn dan als het ware geblokkeerd.” Oudere kinderen kunnen zodoende opeens functioneren op het niveau van een kleuter of peuter. „Kijk maar naar de rijgende Syrische jongen van negen jaar oud.”

De asielzoekerskinderen hebben in Nederland binnen drie dagen na aankomst recht op onderwijs. Is dat niet wat snel? „Absoluut niet”, zegt directeur van de school Anita Klompsma-Bolk. „Je moet ze zo snel mogelijk uit hun stressvolle omgeving halen. Weg bij ouders die veel verdriet hebben. Even niet bezig zijn met alle ellende.”

Dat betekent niet dat de leerlingen meteen in de schoolbanken rekenen en taal krijgen. Klompsma-Bolk: „Leren kan pas weer als de kinderen goed in hun vel zitten. Dus concentreren we ons op rust, veiligheid en structuur. En op een positief zelfbeeld en meer zelfvertrouwen.”

Om dat te bereiken beschikt de school over een heel arsenaal aan sociale programma’s en activiteiten. Zo geven de leerkrachten de scholieren elke morgen een hand of een high five. Hangen er bij de klaslokalen allemaal foto’s van de kinderen. Werken de juffen en meester volgens een duidelijke dagindeling. En is het gebouw voorzien van pictogrammen om ervoor te zorgen dat de kinderen, die veelal geen Nederlands spreken, toch snappen wat de bedoeling is.

Kinderen kunnen de titel ‘held van de week’ krijgen als ze bepaalde doelen hebben gehaald. Dan mogen ze op het podium, wordt er geklapt en krijgen ze een medaille. Of ze mogen een kaart trekken waar dan gekke activiteiten op staan, zoals; van de juf een mummie maken met wc-papier, bizarre dierengeluiden maken of een ballonnendans doen. Klompsma-Bolk: „Succeservaringen zijn belangrijk voor het zelfvertrouwen.”

Daarnaast werkt de school aan sociale vaardigheden. En maakt daarbij gebruik van gebaren. Volgens intern begeleider Bron erg belangrijk, omdat veel kinderen de taal niet spreken, verschillende culturele achtergronden hebben en andere normen en waarden kennen. En dan kan het wel eens misgaan. „Kinderen die ruzie krijgen of elkaar te lijf gaan.”

Tegen het geweld een toneelstuk

’s Ochtends voeren de leerkrachten daarom een toneelstukje op. Bron doet het even voor met een docent: de twee trekken aan elkaars kleren. En dan zegt Bron: „Stop!” Ze strekt haar arm vooruit en buigt haar hand omhoog. „Stop!”. Zo doe je dat, zegt ze. „Zo maak je duidelijk, tot hier en niet verder. En dan loop je weg.”

In een van de lokalen in het gebouw is het licht gedimd en klinkt er vrolijke popmuziek uit de speakers. De kinderen in de klas staan op een rij en imiteren de danspasjes van een danser op het digibord. Sommige zijn heel geconcentreerd. Andere liggen in een deuk.

Ellen Bron kijkt ernaar. Ze zegt dat het spijtig is dat kinderen soms maar zo kort blijven en doorstromen naar reguliere scholen in het land. „Terwijl ze daar vaak nog niet klaar voor zijn.” Haar advies aan scholen: laat kinderen afzakken tot het niveau dat zij nu hebben – veroorzaakt door alle stress. Als je dat niet doet, komt er nog meer stress bij. En loop je het risico dat leerlingen ernstige gedragsproblemen ontwikkelen.