Waar komt Ubers agressie vandaan?

Monopoliepositie

Na de inval van justitie gaat de taxi-app door met Uberpop. Een lucratief monopolie lonkt.

Taxi’s blokkeren de weg in het centrum van Sao Paulo, Brazilië tijdens een protest tegen taxidienst Uber. Foto Reuters

Uber kwam deze week opnieuw in aanvaring met de Nederlandse autoriteiten. Het Openbaar Ministerie deed een inval bij het Amerikaanse bedrijf achter de taxi-app omdat het weigert te stoppen met Uberpop, de illegale dienst waarbij particulieren zonder vergunning zichzelf als taxichauffeur aanbieden. Justitie nam administratie in beslag en zette zo een volgende stap in het strafrechtelijke onderzoek dat zij eerder dit jaar aankondigde.

Een rechter verbood Uberpop vorig jaar al. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) legde het bedrijf voor 450.000 euro aan dwangsommen op, deed een inval en arresteerde tot nu toe al 49 chauffeurs en een kantoormedewerker. Toch gaat Uber door met Uberpop; voor een beperkte groep gebruikers, maar toch.

Zo openlijk en structureel als Uber het doet overtreden bedrijven in Nederland zelden de wet. En in vrijwel elk land volgt Uber hetzelfde patroon, met zelfs mogelijke celstraffen tot gevolg. Waarom doet het dat?

Wie dat aan Uber zelf vraagt, krijgt twee soorten antwoorden: een technisch-juridische en een idealistische versie. Aan de ene kant wijst het bedrijf in Nederland erop dat er nog gerechtelijke procedures lopen, en dat het in afwachting daarvan doorgaat met Uberpop. De idealistische versie is de toekomstvisie van het bedrijf op digitaal transport. Kort samengevat: Uber wil dat allerlei soorten vervoer, van zelfrijdende auto tot pakketbezorging, na één klik in een app komen voorgereden.

Dat dat niet past in de huidige wetten is logisch, vindt het bedrijf, omdat die regels zijn gemaakt in het tijdperk voor de smartphone. En om verouderde wetten te veranderen moet je nou eenmaal een beetje druk uitoefenen, is de redenering.

Maar wie iets verder kijkt dan de officiële lijn van Uber ziet al snel een veel minder idealistisch motief. Een andere verklaring voor de agressieve houding van Uber is dat een zeer lucratief wereldwijd monopolie lonkt.

Min of meer monopolist

Internetbedrijven worden vaak min of meer monopolist in hun niche: Google in zoeken, Facebook in sociaal netwerken, WhatsApp in mobiele berichten. Uber hoopt dat de markt voor transport-apps ook zo werkt.

Dat heeft te maken met zogeheten netwerkeffecten. Neem het voorbeeld van WhatsApp. Zo’n app heeft alleen zin als er tegelijkertijd een groot netwerk van gebruikers op zit. Als één app eenmaal de grootste is, is het vrijwel onmogelijk om te concurreren, omdat je dan iedereen moet aansporen tegelijkertijd over te stappen. Bij taxi-apps als Uber ligt het voor de hand dat netwerkeffecten een grote rol spelen, en dat het net zoals bij sociale netwerken een markt is waar de winnaar uiteindelijk bijna álles krijgt. Een taxi-app heeft namelijk alleen zin als er op elk moment veel passagiers én chauffeurs op zitten.

Als Uber als eerste uitgroeit tot wereldleider – en het laat de concurrentie tot nu toe ver achter zich – zit het erin dat het bedrijf monopolist wordt. Nu al draait het bedrijf 2 miljard dollar (1,8 miljard euro) omzet, volgens in augustus uitgelekte documenten. Het bedrijf rekent tot 25 procent commissie per ritje. De potentiële inkomsten bij een wereldwijd monopolie zijn enorm. De agressie van Uber lijkt erop gericht om zoveel mogelijk gebruikers van de app te verzamelen. Of dat nou met legale of met illegale diensten is.

Het lijkt geen toeval te zijn dat Uber zo op netwerkeffecten inzet. De econoom die academisch faam maakte met zijn onderzoek naar dat onderwerp, Hal Varian, is nu hoofdeconoom bij Google. De investeringstak van dat bedrijf is een van de eerste investeerders in Uber. Ook Goldman Sachs is daarbij inmiddels aangehaakt. In totaal heeft Uber 8,2 miljard dollar investeringen op zak.

De kosten van rechtszaken, van een eventueel verbod in sommige landen, misschien zelfs de kosten van het doorbetalen van salaris aan medewerkers die in de cel zitten: financieel geredeneerd is dat kennelijk de moeite waard. Zolang gebruikers maar tevreden blijven over de diensten en zich in grote aantallen blijven aanmelden, neemt de kans alleen maar verder toe dat Uber uitgroeit tot wereldwijd monopolist.

Morele vragen

Dat roept allerlei morele vragen op, en vragen over de macht van mondiaal opererende technologiebedrijven. Individuele landen blijken geen sluitend antwoord te hebben op dit soort openlijk negeren van de wet.

De ILT zit behoorlijk met de handen in het haar over hoe ze Uber moet aanpakken. Dat blijkt uit interne documenten die ze deze week online zette na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur van RTL Nieuws. De middelen die de inspectie tot haar beschikking heeft, zijn wel zo’n beetje allemaal gebruikt. De hele app uit de lucht halen wordt voorlopig als een te zwaar middel gezien omdat er in die app ook legale taxidiensten worden aangeboden – nog los van de vraag hoe dat technisch zou moeten. Het onderzoek van justitie duurt waarschijnlijk nog enkele maanden. In de tussentijd gaat Uber gewoon door met Uberpop.

Zelfs in Silicon Valley, waar ze vaak toch niet veel op hebben met de gevestigde orde en de overheid, klinkt kritiek. Een prominente investeerder, Marc Andreessen, noemde Uber onlangs „ethisch gehandicapt”.

Hoelang kan dit nog duren? De zakken van Uber zijn diep, maar niet oneindig. Logischerwijs heeft Uber de wetgever toch echt een keer nodig om zijn diensten legaal te kunnen aanbieden. Maar voorlopig lijkt Uber niet aan inbinden te denken – eerst die miljoenen gebruikers verzamelen.