Onherstelbaar verbeterd

De leeservaring is in de nieuwe editie niet langer een sluitpost

Het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal oogt niet langer als een heer in driedelig grijs. De nieuwe editie van de ‘Dikke Van Dale’ lijkt wel een hipster op sneakers: drie zachtwitte banden, met op de ruggen in witte reliëfletters de definitie van een woordenboek, gevat in een veelkleurige, deels transparante cassette.

Ook het binnenwerk van het bijna vijfduizend pagina’s dikke woordenboek oogt opvallend modern. Voor het eerst zijn illustraties opgenomen, bij woorden waar een tekening de betekenis veel beter duidelijk maakt dan een definitie (zoals bij Dorische zuil of parallellogram). De pagina’s zijn ook minder grijs; voor het eerst is Van Dale in vier kleuren gedrukt. Technische informatie over woorden (de/het, m/v) is donkergrijs gemaakt, de etymologische betekenis van woorden helderblauw en tekst bij illustraties lichtpaars.

Ook andere grafische middelen helpen de gebruiker om sneller zijn weg te vinden. Zo vervangen pictogrammen veelgebruikte termen (→ in plaats van ‘zie aldaar’), bij woorden met veel betekenissen is een inhoudsopgave toegevoegd en de nieuwe, vette cijfers zijn duidelijker dan de oude.

Vele op zichzelf kleine aanpassingen maken tezamen een spectaculair verschil. De nieuwe Van Dale oogt, om een gevleugelde uitdrukking van Gerrit Komrij aan te halen, ‘onherstelbaar verbeterd’. Veel veranderingen lijken zeer vanzelfsprekend. Hoe kan het dat deze verjongingskuur zo lang op zich heeft laten wachten?

Ton den Boon, sinds eind jaren negentig hoofdredacteur van Van Dale, moet lachen: „Als we klaar waren met het actualiseren van het woordenboek, gooiden we vlak voor verschijnen de kopij over de schutting, in het tuintje van de grafisch vormgever.” Zes jaar geleden besloot de uitgever dat het anders moest, zegt Den Boon, en nam ze contact op met grafisch ontwerper Joost Grootens.

Een voor de hand liggende keuze. Grootens (44) maakte internationaal naam met het overzichtelijk en visueel aantrekkelijk presenteren van boeken met grote hoeveelheden informatie: monografieën, dissertaties en atlassen. Hij heeft de stofnesten uit het woordenboek gehaald, zegt de ontwerper. „Mijn werkwijze is altijd hetzelfde: ik begin bij de lezer, ik sta in zijn dienst.”

Met de vier medewerkers van zijn studio werkte Grootens zes jaar aan de nieuwe Van Dale. Eerst anderhalf jaar aan het ontwerp van de papieren editie, daarna een jaar aan het testen van de zetinstructie en vervolgens een jaar aan het testen van de uitvoering. Dat de vijftiende editie de eerste zou worden met lichte banden, sprak voor Grootens vanzelf. „Kennis gaat niet over zwaar.”

Ook de digitale edities van het woordenboek (voor pc, tablet en smartphone) heeft hij opnieuw vormgegeven. Om de leesbaarheid te verbeteren koos hij online wel voor een nieuw lettertype. Tevens ontwikkelde hij nieuwe zoekfuncties. „Online is Van Dale minder een een betekeniswoordenboek geworden en meer een schrijfhulp.”