Hoe de wildernis uit Nederland verdween

Wat gebeurt er met Nederland als de wolf terugkomt binnen onze grenzen? Over die vraag schreef de bioloog Tijs Goldschmidt een geestig en scherpzinnig essay. Hij verwacht vooral veel bureaucratische paniek. Goldschmidt werd ooit bekend met zijn boek over de introductie van de nijlbaars in het Afrikaanse Victoriameer: Darwins Hofvijver (1994). Hij schrijft vaak voor NRC, onder meer over linkshandigheid, spelende dieren en orkataal. Zijn schets van de geringe ruimte voor het wilde dier in ons aangeharkte land maakt ons pijnlijk bewust hoe ver echte natuur van ons afstaat.

In de negentiende eeuw werd de laatste wolf van Nederland doodgeschoten, maar wanneer leefden er nog echt véél wilde dieren in Nederland? In de Romeinse tijd? Waarschijnlijk was er toen óók al overbejaging.

Een van de ergste principes in onze omgang met de natuur is de shifting baseline. Dat is dat wij – kort gezegd – onze eigen jeugdervaringen met de natuur als nullijn nemen voor de beoordeling van de huidige toestand. De Veluwe waar ik nu een wandeling maak, lijkt sprekend op die van toen ik er als kind liep. En toen zagen we ook nooit wat. Hele samenlevingen laten zo ongemerkt de natuur verder degraderen. Het valt allemaal best mee. Langs het (bijna voormalige) Aralmeer waar ooit miljoenen karpers en voorns zwommen. zullen nu ook wel kinderen opgroeien die zo’n zandvlakte eigenlijk wel mooi vinden.

De grootste klap tegen dit valse bewustzijn werd waarschijnlijk al vijftien jaar geleden uitgedeeld. Toen verscheen in Science (27 juli 2001) een majestueuze zeestudie, waarvoor zelfs 125.000 jaar oude sedimenten en middeleeuwse kronieken waren bestudeerd. Conclusie: heel lang geleden leefde er echt ongelofelijk veel vis in zee. De overvloed was fantastically large. En alle menselijk culturen leidden altijd tot afbraak, bij de indianen net zo goed als bij de volkeren rond de Noordzee. Er heeft nooit een evenwicht met de natuur bestaan. Wat wij nu natuurherstel noemen is terugkeer naar een toestand die ver afstaat van wat er ooit krioelde en tierde. Niks aan te doen, waarschijnlijk, maar belangrijk om te weten.