Russen plaatsen Amerikanen steeds voor voldongen feiten

De parallelle operaties van de Russen en de Amerikanen in het Syrische luchtruim zijn riskant. Van coördinatie met de coalitie onder leiding van de VS komt, ondanks toezeggingen, niets terecht. Een reden: Moskou ziet de rol van Assad anders dan Washington.

De bombardementen vinden onder meer plaats in de provincie Idlib in West-Syrië, waar het regime van Assad het meest bedreigd is. Foto AP

‘Coördineren’, ‘lijnen openen’. Het waren verzoenende woorden die de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry en zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov deze week spraken.

Maar terwijl de ministers hun goede bedoelingen etaleerden, voerden de twee sterkste luchtmachten ter wereld gevechtsoperaties uit in het Syrische luchtruim zonder dat ze hun missies van tevoren met elkaar hadden afgestemd.

Woensdag lieten de Russen de Amerikanen ineens weten dat ze bombardementen gingen uitvoeren in Syrië. Binnen enkele uren troffen Russische gevechtsvliegtuigen hun eerste doelen. Maar ook de coalitie onder leiding van de VS voerde haar geplande operaties uit.

Nu komt het Russische luchtoffensief op gang. Woensdagnacht, zo blijkt uit informatie die het Russische ministerie van Defensie gisteren vrijgaf, hebben Russische straaljagers acht doelen getroffen. Volgens de Libanese zender Al-Mayadeen, geciteerd door persbureau Reuters, voerden de Russen alleen gisteren al dertig vluchten uit.

Gisteravond laat meldde persbureau AP dat militair overleg was begonnen tussen de VS en de Russen om te voorkomen dat ze elkaars troepen bombarderen. Maar overleg is nog geen afstemmen en de parallelle operaties creëren een unieke en potentieel gevaarlijke situatie in het Syrische luchtruim. Operatie Inherent Resolve, zoals de Amerikanen het luchtoffensief tegen Islamitische Staat (IS) hebben genoemd, wordt uitgevoerd door een internationale coalitie van twaalf landen (waaronder Nederland, dat alleen boven Irak missies uitvoert) en vele tientallen gevechtsvliegtuigen. Het coördineren van deze luchtarmada is een ingewikkelde klus voor de militaire planners op het hoofdkwartier in Koeweit. Gevechtsvliegtuigen moeten elkaar niet in de weg vliegen. En er moet worden voorkomen dat troepen op de grond – militaire instructeurs, of zogeheten forward air controllers – per ongeluk worden geraakt.

Moskou wil niet in coalitie

Het zou de Amerikanen een lief ding waard zijn geweest als de Russen ervoor hadden gekozen mee te doen met de coalitie en mee te draaien in Inherent Resolve. Maar dat is Moskou beslist niet van plan, zo liet een vertegenwoordiger van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken gisteren weten aan persbureau Ria Novosti. „Op de huidige basis [waarop de coalitie is gevormd] kunnen wij ons hoogstwaarschijnlijk niet aansluiten”, zo zei Ilja Rogatsjov, directeur van de afdeling ‘Nieuwe Bedreigingen en Uitdagingen’ op het departement in Moskou. Rusland werkt aan een eigen ‘coördinatiecentrum’ in Bagdad, samen met Irak, Iran en de Syrische regering. De vorming daarvan kwam – opnieuw – als een totale verrassing voor Washington.

Het solistische gedrag van de Russen komt voort uit een fundamenteel verschil van inzicht met de Amerikanen. Volgens Washington kan de oorlog in Syrië alleen worden beëindigd als de Syrische dictator Assad het veld ruimt. De Russische president Poetin wil dat laatste juist koste wat het kost voorkomen. Het Russische ingrijpen, dat door Poetin en zijn regering wordt verkocht als een operatie tegen IS, lijkt vooral bedoeld om de ineenstorting van het regime van Assad te voorkomen. De eerste doelen die de Russen aanvielen, lagen in Hama en Homs – gebieden waar IS vrijwel niet actief is. Gisteren begon het verhaal van Moskou al langzaam te schuiven. Poetins woordvoerder Dmitri Peskov sprak ineens van een „lijst” van groepen die zullen worden gebombardeerd. „Deze organisaties zijn algemeen bekend en worden gekozen in nauwe samenwerking met de Syrische strijdkrachten.”

Gisteravond bestreed de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov, die nog bij de VN in New York is, dat er licht zit tussen de Russische en de Amerikaanse strategie in Syrië. „Zoals ik het het begrepen heb, heeft de coalitie IS en verwante groepen tot vijand verklaard. De coalitie doet hetzelfde als Rusland doet.”

Een van de groepen op de Russisch-Syrische doelenlijst is een groepering die vecht onder de vlag van het Vrije Syrische leger en die wordt getraind door de Amerikaanse geheime dienst CIA. Gisteren werd de militie Tajamu Alezzah opnieuw gebombardeerd door Russische gevechtsvliegtuigen. Amerikaanse operators die omkomen door Russische bommen: het lijkt ineens een voorstelbaar scenario.