De tweede paradox van het SCP: democratie is goed, politiek niet

Nederlanders zijn positief over de democratie, maar niet over de politiek. Deze paradox valt te lezen in het vandaag verschenen rapport Meer democratie, minder politiek? van het Sociaal en Cultureel Planbureau (bekend van de eerdere paradox ‘met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht’). Het bureau raadpleegde voor dit rapport verschillende opinieonderzoeken.

93 procent noemt de democratie de beste vorm van regeren die er is, wat volgens het SCP indruist tegen de vaak gehoorde stelling dat de democratie in crisis verkeert. Maar het addertje onder het gras zit in de uitvoering. Wanneer de dagelijkse politiek ter sprake komt, zijn Nederlanders ineens minder enthousiast: politici luisteren niet en gewone burgers hebben weinig te zeggen, is de klacht.

Meer dan de helft van de Nederlanders wil graag meer referenda. Interessant: directe democratie is nu vooral populair bij de mensen die weinig vertrouwen hebben in de politiek, zegt SCP-auteur Paul Dekker. „Dat is wel veranderd. Democratisering was in de jaren zestig, zeventig meer een liberaal idee: denk aan D66. Je ziet het nu geïllustreerd bij de GeenPeil-actie. Inhoudelijk zou je dat een PVV-ding kunnen noemen, dus D66 zit met dat referendum in zijn maag.”

Nog een paradox: Nederlanders willen meer inspraakmogelijkheden, maar niet per se meer inspreken. Vooral betrokken en hoogopgeleide burgers doen er graag aan mee. Voor de anderen gaat het volgens het SCP meer om het idee dat ze aan de rem kunnen trekken als het nodig is.

Naar andere manieren om de politiek responsiever te maken, zoals representatie door loting, moet verder onderzoek worden gedaan. En bovenal wordt het tijd om de kiezers te vragen wat voor alternatief ze zélf eigenlijk in gedachten hebben, zegt Dekker. „Ik zou mensen meer willen laten praten over hoe het volgens hen anders moet. Zo kunnen we mensen laten zien dat sommige van hun opvattingen op gespannen voet met elkaar staan.”