Is The Martian een twee uur durende commercial voor NASA?

Het wordt de publiciteitsstunt van het jaar genoemd. Ruimtevaartorganisatie NASA maakte vorige week met veel bombarie de vondst van stromend water op Mars bekend. De ontdekking zelf was niet zo bijzonder - want al eerder aangetoond - maar dat maakte de timing des te opvallender: precies een week voor de première van spektakelfilm The Martian, de film die voor de ambities van de NASA een - excuus - geschenk uit de hemel kan betekenen.

Heeft de NASA met het naar buiten brengen van het nieuws gewacht op de première van The Martian? Dat gerucht kreeg deze week een extra zet toen regisseur Ridley Scott vertelde dat hij al twee maanden wist van stromend water op Mars - dat had nota bene een NASA-medewerker hem verteld.

Matt Damon speelt in de film - die vandaag in de VS in première gaat - de op Mars gestrande NASA-astronaut Mark Watney. Zijn enige hoop op overleven: “science the shit out of this planet”, zoals hij zelf trefzeker zegt. Filmstudio 20th Century Fox sprong in ieder geval slim in op het NASA-nieuws:

Intense samenwerking

Of er nu sprake was van opzet of niet - de  samenwerking tussen de ruimtevaartorganisatie en filmstudio is er niet minder innig door. De NASA sponsort de film (budget: 100 miljoen dollar) niet - dat mag niet als overheidsinstelling - maar heeft de filmcrew  wel op allerlei fronten van advies voorzien. De regisseur, de acteurs en de scriptschrijver, het production designteam en de marketingafdeling hebben allemaal met NASA-personeel samengewerkt. Dat gebeurt wel vaker bij sciencefictionfilms, maar nooit “zo intens”, aldus de multimediacontactpersoon bij NASA tegen Newsweek. Ook kreeg de filmstudio toestemming om het NASA-logo in de film te gebruiken en NASA-apparatuur nauwkeurig na te maken.

Op zijn beurt gebruikt de NASA de film als publiciteitsvehikel. En waarom ook niet? De film - en het gelijknamige boek - geven een min of meer realistisch beeld van de Marsmissie die de organisatie in de nabije toekomst wil ondernemen. En, moeten ze hebben gedacht bij NASA: wie kunnen die missie beter verkopen dan Matt Damon en Ridley Scott?

Dus werpt Damon zich ineens op als voorvechter van een bemande missie naar Mars:

En maakt Ridley Scott een promotiefilmpje over dezelfde missie:

Mensen op Mars

Volgens The Martian-auteur Andy Weir ziet de NASA de film en de gelijknamige bestseller als uitgelezen kans om de Marsmissie onder de aandacht te brengen. Bij de Amerikaanse belastingbetaler, wel te verstaan, want die beslist uiteindelijk over het budget van de ruimtevaartorganisatie. De NASA wil tegen 2030 een bemande missie naar Mars sturen, maar zegt al jaren dat die droom zonder een verhoging van het jaarbudget onbereikbaar blijft. Nu al gaat er een schamele 500 miljoen dollar van het totaalbudget van 18 miljard naar de Marsmissie. Daar moet tenminste 500 miljoen bij, vindt ook president Obama - maar daar moet de Senaat nog mee instemmen.

Door alle bezuinigingen is de NASA zich de laatste jaren meer als bedrijf gaan gedragen. De Space Shuttle ging in 2011 met pensioen, maar er was geen geld voor een vervangend ruimtevaartuig – zodat de NASA nu moet onderhandelen met private onderaannemers als Elon Musks Space X voor het vervoer van astronauten en materieel. Dat de NASA-marketingmachine ontdekkingen steevast met veel aplomb aankondigt, is ook een gevolg van het krimpende budget: de belastingbetaler moet overtuigd worden van het nut van de ruimtevaartorganisatie.

Of de timing van Mars-nieuws bij diezelfde marketingafdeling vandaan komt, blijft de vraag. De NASA ontkent dat er sprake was van opzet, maar dat het op een wel erg gelukkig moment naar buiten kwam valt niet te ontkennen. Anderen denken dat de filmstudio het meest profiteert van wereldwijde voorpagina’s over Mars zo vlak voor de première. Dat leidde dan weer tot de verdenking dat Ridley Scott er iets mee te maken had: