Een mislukte held is veel geloofwaardiger

Dit gaat mis, dat wordt gauw duidelijk. In het Kinderboekenweekgeschenk Per ongelukt! wordt namelijk een halve held op een sokkel gehesen: Salomon August Andrée, de Zweedse uitvinder en avonturier die met een heteluchtballon naar de Noordpool wilde reizen. Dat ging mis. De expeditie strandde in de sneeuw, Salomon en zijn mannen werden later stijfbevroren teruggevonden. Toch zijn de hoofdpersoon van Per ongelukt!, de jonge Ro, en zijn vriend Archie gefascineerd door deze bijna-held, over wie ze leren in het Museum voor Bijna Briljante Uitvindingen. Hij inspireert hen om ook zelf een avontuurlijk plan uit te dokteren: met een zelfgebouwde luchtballon willen ze vliegend een gevangeniseiland op de Waddenzee bereiken, om de opgesloten moeder van Ro ervandaan te bevrijden. Want zij is onschuldig, weet Ro. En hun bevrijdingsplan kan nauwelijks mislukken, vinden ze.

Anders dan 'weergaloze' Spinder

Woensdag begint de Kinderboekenweek, het thema is wetenschap en techniek, en de schrijver van dit Kinderboekenweekgeschenk is Simon van der Geest. Hij maakte voor de gelegenheid een verhaal dat driester en dwazer is dan zijn overige kinderliteratuur.

Realisme of psychologische diepgang lijkt ditmaal een minder belangrijk doel dan in zijn weergaloze Spinder (Gouden Griffel 2013) en zijn mooie nieuwe Spijkerzwijgen (2015).

Larger than life

Dat past wel een beetje bij wat er vaker met auteurs van Kinderboekenweekgeschenken gebeurt: meer dan anders houden ze dan rekening met de wensen van een breed, groot kinderpubliek. (Niet gek, trouwens: de oplage van het geschenkboek is dit jaar 364.000 exemplaren, dat haal je anders nóóit.) Tjibbe Veldkamp, Tosca Menten, Harm de Jonge: ze kwamen als recente geschenkschrijvers allen met doldwaze, larger than life avonturen, die hoofdzakelijk inzetten op spanning en humor, de favoriete literaire waarderingscriteria van kinderen. Het gevolg was wel dat de verhaaltjes er licht van werden – lichter dan de auteurs vermogen.

Slapstick én psychologische diepte

Dat gevoel heb je ook bij Van der Geest, die soms balanceert op een dun koord van geloofwaardigheid, maar hij kan ook goed uit de voeten met de spanning en humor. Het avontuur stuwt het verhaal voort, en er valt veel te lachen – of dat nu een van de vele wonderlijke uitvindingen is (een elektrische spaghettivork), of wéér een slapstickachtige tegenslag in het toch niet zo feilloze plan, of een zin waarmee Van der Geest zijn personages treffend neerzet. ‘Is dat niet heel ingewikkeld?’ vraagt Archie, als Ro hem suggereert dat hij wel eens verliefd zou kunnen zijn.

Uit dat laatste blijkt wel dat Van der Geest niet alleen inzet op aantrekkelijke lol: er zit ook psychologische diepte in de personages, en Van der Geest heeft iets betekenisvols te vertellen. Uiteindelijk gaat zijn verhaal, Andrée indachtig, over de waarde van mislukkingen – een speldenprik van maatschappijkritiek op de angst voor falen waarmee kinderen van nu worden grootgebracht. Mislukken móet, spreekt uit het verhaal.

Daarmee geeft Per ongelukt! een onderscheidende, net wat intelligentere draai aan het kinderavonturengenre, waarin de held juist nooit faalt. Dat is niet erg – die boodschap aantrekkelijk en niet belerend overbrengen, dat is Van der Geest goed gelukt.