‘Slapend’ virus doodt zenuwen bij ALS

In de hersenen van veel patiënten met de verlammende hersenziekte ALS is een virus actief. Een bestanddeel van dat HERV-K-virus veroorzaakt bij proefdieren een ziekte die op ALS lijkt. Het ziekmakende viruseiwit doodt zenuwcellen in celkweken van menselijke hersencellen en in hersenen van de proefdieren. Dat schrijven Amerikaanse onderzoekers in een gisteren gepubliceerd artikel in Science Translational Medicine.

Het HERV-K-virus is niet bij een ‘gewone’ virusinfectie de hersenen van de patiënten binnengedrongen, maar hoort tot de retrovirussen die miljoenen jaren geleden tot zo’n 200.000 jaar terug hun erfelijke code in het DNA van geslachtscellen van de mens (en zijn evolutionaire voorlopers) plakten. Normaal zijn die virusvolgorden niet meer actief. Deze virusvolgorden maken minstens 8 procent van het menselijk genoom uit.

Maar in 2007 is aangetoond dat die zogenaamde endogene retrovirussen in ALS-patiënten soms aan het werk gaan. Het ging om HERV-K.

ALS (amyotrofe laterale sclerose) is een ziekte waarbij de zenuwbanen die de spieren aansturen langzaam maar zeker uitvallen. Patiënten raken verlamd en sterven vaak doordat ze niet meer kunnen ademhalen. Bij ongeveer 1 op de 7 patiënten komt de ziekte in de familie voor. Er zijn inmiddels tientallen genen ontdekt die mogelijk een rol spelen. Bij andere patiënten is de oorzaak van hun ziekte onbekend.

De grote vraag was of die HERV-K-activering oorzaak of gevolg van ALS is. In dit nieuwe onderzoek is aangetoond dat één van de viruseiwitten (het manteleiwit) van HERV-K giftig is voor de zenuwcellen. De onderzoekers concluderen dat HERV-K in ieder geval bijdraagt aan de zenuwschade bij ALS. In een begeleidend commentaar in Science Translational Medicine krijgen de onderzoekers daarin gelijk. Maar, schrijven de twee commentatoren, ook in multipele sclerose en schizofrenie is inmiddels HERV-K-activering gezien. En die is wellicht het gevolg van een eerdere hersenontsteking waarbij een eiwit ontstaat dat sluimerende HERV-K in het genoom tot leven wekt. Daarmee wijzen ze toch weer op een mogelijk andere oorzaak.

Ze vinden het nu wel tijd om bij ALS-patiënten met aangetoonde HERV-K-activiteit een proef met virusremmers te doen. Dat is eerder geprobeerd en het hielp niet, maar in dat eerste experiment waren geen patiënten geselecteerd met geactiveerd HERV-K.