Russisch blufpoker in Syrië leidt tot escalatie van het conflict

Rusland heeft luchtaanvallen uitgevoerd boven Syrië. Op doelen van IS, zeggen ze. Maar er zijn ook rebellen geraakt die westerse wapens krijgen.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry en zijn Russische ambtgenootSergej Lavrov, gisteren tijdens een persmoment bij de VN in New York. Foto JOSHUA LOTT/AFP

Een Russische driesterren-generaal kwam gisteren een korte boodschap brengen op de Amerikaanse ambassade in Bagdad: Russische gevechtsvliegtuigen gaan luchtaanvallen uitvoeren op gronddoelen in Syrië. „Als u strijdkrachten in de buurt heeft, dan verzoeken wij u om deze te laten vertrekken”, zei de Russische generaal volgens de Amerikaanse zender Fox. Hij zei er nog net „alstublieft” bij.

Een uur later vlogen Russische straaljagers door het Syrische luchtruim. Het is een staaltje Russisch blufpoker, dat kan leiden tot een escalatie van het conflict en een confrontatie met de internationale coalitie onder leiding van de VS. De VS en Rusland willen zo snel mogelijk „communicatielijnen” openen om ongelukken bij de luchtacties te voorkomen.

Het Russische ministerie van Defensie maakte gisteravond bekend aanvallen te hebben uitgevoerd op „acht objecten van IS”. Maar dat werd in westerse hoofdsteden meteen in twijfel getrokken. De getroffen doelen liggen in de provincies Hama en Homs, waar de terreurgroep voor zover bekend niet actief is. Daar opereren wel veel andere rebellengroepen, waarvan sommige vechten onder de vlag van het Vrije Syrische Leger.

Een daarvan is Tajammu al-Aaza, die zei door Russische bommen te zijn geraakt. Volgens Syrische activisten zijn er bij de luchtaanvallen tientallen burgerdoden gevallen, onder wie enkele kinderen.

Rusland volgt Assad

Rusland trekt zich dus niets aan van het westerse onderscheid tussen ‘gematigde rebellen’ en ‘extremisten’. De Russische luchtmacht wordt tegen alle vijanden van Assad ingezet. „Door Assad te steunen en klaarblijkelijk de aanval te openen op iedereen die tegen hem vecht, jaag je de hele rest van het land tegen je in het harnas”, verklaarde de Amerikaanse minister van Defensie Ash Carter gisteren. „Daarom is de Russische aanpak gedoemd om te mislukken.”

Carter was teleurgesteld dat Rusland op eigen houtje opereert, zonder vooraf te overleggen met de Verenigde Staten. Afgelopen maandag, tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York, leek het nog alsof de twee landen zouden kunnen komen tot een soort coördinatie.

En nog geen twee dagen later stelt Moskou de VS opnieuw voor een voldongen feit. Het Pentagon liet gisteren weten dat de Russen de VS hadden verzocht om het Syrische luchtruim helemaal te mijden tijdens de Russische bombardementen.

Dat verzoek hebben de Amerikanen verontwaardigd naast zich neergelegd. De coalitie voerde gisteren gewoon bombardementen boven Aleppo uit. Ook al hadden de Russen geen specifieke informatie over hun missies gegeven, of andere stappen genomen om te ‘deconflicteren’ met de coalitie – een militaire term voor het voorkomen van ongelukken.

Het Russische optreden leidde meteen tot het verder oplopen van de spanningen tussen Moskou en Washington. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry belde gisteren met zijn Russische collega Sergej Lavrov om te zeggen dat de VS de Russische acties gevaarlijk vinden. Maar die kaatste de bal terug. De Amerikanen moesten maar bewijzen dat de Russen andere doelen dan IS hadden getroffen, zo zei Lavrov. „Wij staan voor onze doelen.”

Bevolking voelt er weinig voor

De Russische alleingang was goed voorbereid. Eerst kwam er het officiële verzoek van het Syrische regime om hulp. Daarna de troepenopbouw: de afgelopen weken heeft Rusland 32 gevechtsvliegtuigen, 14 helikopters, tientallen tanks, geavanceerde luchtdoelraketten en duizenden militairen naar een luchtmachtbasis in de kustprovincie Latakia gestuurd.

Gisterochtend stemde de Russische Federatieraad (de Russische ‘senaat’) unaniem in met het verzoek van president Poetin om de Russische strijdkrachten in te zetten.

De afgelopen weken hebben de Russische staatsmedia de bevolking langzaam rijp gemaakt voor militair ingrijpen. Maar een meerderheid lijkt weinig te voelen voor een oorlog in het Midden-Oosten. Uit een recent onderzoek van het Russische Levada Centrum bleek dat slechts 14 procent van de ondervraagden voor militair ingrijpen in Syrië is, 69 procent is tegen.

Tijdens een zitting van zijn regering – uitgezonden op de televisie – probeerde president Poetin de bevolking gisteren gerust te stellen. „We zijn natuurlijk niet van plan om ons halsoverkop in dit conflict te storten. Steun zal worden verleend vanuit de lucht, zonder inzet van grondtroepen.”

De Russische orthodoxe kerk noemde het Russische optreden in Syrië gisteren een „heilige strijd”. Hoewel die opmerking waarschijnlijk bedoeld is voor binnenlandse consumptie, zal die bij Syrische moslimrebellen vooral associaties oproepen met de kruistochten.