Poetin pakt zijn kans

Rusland heeft gisteren bombardementen uitgevoerd in Syrië. Op doelen van IS, zeggen ze. Maar daar twijfelt het Westen aan. Afgelopen maandag leek het er nog op dat Rusland en de VS tot een gezamenlijke aanpak in Syrië zouden komen.

Een Russische driesterren-generaal kwam gisteren een korte boodschap brengen op de Amerikaanse ambassade in Bagdad: Russische gevechtsvliegtuigen gaan luchtaanvallen uitvoeren op gronddoelen in Syrië. „Als u strijdkrachten in de buurt heeft, dan verzoeken wij u om deze te laten vertrekken”, zei de Russische generaal volgens de Amerikaanse zender Fox. Hij zei er nog net „alstublieft” bij.

Een uur later vlogen Russische straaljagers door het Syrische luchtruim. Het is een staaltje Russisch blufpoker, dat kan leiden tot een escalatie van het conflict en een confrontatie met de internationale coalitie onder leiding van de VS die ook luchtaanvallen uitvoert boven Syrië.

Volgens Rusland waren de bombardementen gericht op doelen van Islamitische Staat (IS). Maar dat werd in westerse hoofdsteden meteen in twijfel getrokken. De getroffen doelen liggen in de provincies Hama en Homs, waar de terreurgroep voor zover bekend niet actief is. Daar opereren wel veel andere rebellengroepen, waarvan sommigen vechten onder de vlag van het Vrije Syrische Leger.

Het Vrije Syrische Leger, dat door het Westen wordt gesteund, twitterde dat enkele van zijn posities zijn geraakt. „De bommen troffen voornamelijk burgers en daarnaast een beperkt aantal van onze strijders”, zei een commandant tegen de Saoedische zender Al-Arabiya. Volgens verschillende organisaties van Syrische activisten zijn er tientallen burgerdoden gevallen, onder wie enkele kinderen. De aantallen liepen uiteen van 27 tot 33.

Rusland volgt Assad

Rusland lijkt zich dus niets aan te trekken van het westerse onderscheid tussen ‘gematigde rebellen en ‘extremisten’. Het volgt daarin de Syrische president Assad, die sinds het begin van de oorlog alle rebellen bestempelt als ‘terroristen’.

„Door Assad te steunen en klaarblijkelijk de aanval te openen op iedereen die tegen hem vecht, jaag je de hele rest van het land tegen je in het harnas”, verklaarde de Amerikaanse minister van Defensie Ash Carter gisteren. „Dat is niet ons standpunt. Sommige delen van de oppositie moeten deel uitmaken van de politieke transitie. Daarom is de Russische aanpak gedoemd om te mislukken.”

Carter was teleurgesteld dat Rusland op eigen houtje opereert, zonder vooraf te overleggen met de Verenigde Staten. Afgelopen maandag, tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York, erkenden de leiders allebei dat het noodzakelijk is met elkaar te spreken over een mogelijke uitweg. Maar verder dan dat kwamen ze nauwelijks.

En nog geen twee dagen later stelt Moskou de Amerikanen opnieuw voor een voldongen feit. Een woordvoerder van het Pentagon liet gisteren weten dat de Russen de VS hadden verzocht om het Syrische luchtruim helemaal te mijden tijdens de Russische bombardementen.

Dat verzoek, zo liet het Pentagon weten, hebben de Amerikanen verontwaardigd naast zich neergelegd. Amerikaanse functionarissen zeiden tegen The New York Times dat de Russen geen specifieke informatie over de missie hadden gegeven, of andere stappen had genomen om te ‘deëscaleren’ – een militaire term voor het voorkomen van ongelukken – met de Amerikaanse luchtmacht in de regio.

Opgelopen spanningen

Het Russische blufpoker leidde meteen tot het verder oplopen van de spanningen tussen Moskou en Washington. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry belde gisteren met zijn Russische collega Sergej Lavrov om te zeggen dat de VS het Russische optreden gevaarlijk vinden, aldus een Amerikaanse functionaris tegen persbureau Reuters.

De Russische Alleingang was goed voorbereid. Eerst kwam er het officiële verzoek van het Syrische regime om hulp. Daarna de troepenopbouw: de afgelopen weken heeft Rusland 32 gevechtsvliegtuigen, 14 helikopters, tientallen tanks, een geavanceerd luchtafweersysteem en duizenden militairen naar een luchtmachtbasis in de kustprovincie Latakia gestuurd.

Vervolgens stemde de Russische Federatieraad (de Russische ‘senaat’) unaniem in met het verzoek van president Poetin om de Russische strijdkrachten in te zetten. Dat verzoek, zo zei de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov gisteren in de Veiligheidsraad, richtte zich „exclusief” op het uitvoeren van „luchtaanvallen op posities van IS in Syrië”.

Bevolking voelt er weinig voor

De afgelopen weken hebben de Russische staatsmedia de bevolking langzaam rijp gemaakt voor militair ingrijpen. Maar een meerderheid lijkt weinig te voelen voor een oorlog in het Midden-Oosten. Uit een recent onderzoek van het Russische Levada Centrum bleek dat slechts 14 procent van de ondervraagden voor militair ingrijpen in Syrië is, 69 procent is tegen.

Tijdens een zitting van zijn regering – uitgezonden op de Russische televisie – probeerde president Poetin de bevolking gisteren gerust te stellen. „We zijn natuurlijk niet van plan om ons halsoverkop in dit conflict te storten”, verklaarde Poetin. „Steun zal worden verleend vanuit de lucht, zonder de inzet van grondtroepen.”

De Russische orthodoxe kerk noemde het Russische optreden in Syrië gisteren een „heilige strijd”. Hoewel die opmerking waarschijnlijk bedoeld is voor binnenlandse consumptie, zal die bij Syrische moslimrebellen vooral associaties oproepen met de kruistochten.

    • Toon Beemsterboer
    • Steven Derix