Opinieartikel breekt Van Baalen op

VVD-Europarlementariër Hans van Baalen liet gisteren twee betaalde bijbanen vallen. „Verstandig”, vindt de VVD.

Hans van Baalen Foto KOEN VAN WEEL/ANP

Hij had zijn betaalde bijbaantjes nog wel netjes gemeld in het internetregister van het Europees Parlement. Toch zag VVD-Europarlementariër Hans van Baalen zich gisteren genoodzaakt om ze neer te leggen. Een opinieartikel van zijn hand in de Volkskrant werd hem fataal.

De problemen voor Van Baalen begonnen deze week na een bericht op de website van zelfstandig journalist Ton F. van Dijk. „Europarlementariër Van Baalen op loonlijst auto-industrie”, kopte Van Dijk twee dagen geleden. Door ziekte is de voormalige televisiejournalist momenteel aan huis gekluisterd. Om zichzelf „scherp te houden” is hij begonnen met een nieuwsblog. Van Dijk had gekeken in het online register van het Europees Parlement en vond daar de betaalde nevenfuncties van Van Baalen. Hij zat al jaren in de adviesraad van autolobbyclub RAI en was sinds afgelopen juli lid van de raad van commissarissen van Mercedes Benz Nederland. Deze functie werd eerder vervuld door CDA-Europarlementariër Corien Wortmann, die nu bestuursvoorzitter is van pensioenfonds ABP.

Van Dijk belde Van Baalen en vroeg om welke bedragen het ging. Om respectievelijk 4.000 en 8.000 euro per jaar, antwoordde Van Baalen, die als Europarlementariër, los van de toeslagen, net zoveel verdient als een Tweede Kamerlid (103.000 euro per jaar). Tot zover niets aan de hand. Europarlementariërs mogen betaalde bijbanen hebben, als ze die maar netjes melden. Hetzelfde geldt overigens voor leden van de Tweede en Eerste Kamer. Nevenfuncties zijn een goede manier om voeling te houden met de maatschappij, zo vinden veel partijen. Een probleem ontstaat pas als een parlementariër een betaalde bijbaan niet meldt, of het politieke ambt gebruikt om de belangen te dienen van organisaties die hem of haar betalen. Dan is sprake van belangenverstrengeling.

Het ‘Beste Els’-briefje

Voorbeelden uit het verleden zijn er genoeg. Vaak wordt het ‘Beste Els’-briefje genoemd dat VVD-leider Frits Bolkestein in 1996 stuurde naar D66-minister Els Borst. Bolkestein was destijds ook betaald commissaris bij farmaciebedrijf MSD. In de brief vroeg hij om toelating van het geneesmiddel Cozaar tot het geneesmiddelenvergoedingsysteem. Afgelopen voorjaar nog moest VVD-Kamerlid René Leegte opstappen omdat hij een betaalde bijbaan had verzwegen bij een bedrijf dat kunstlicht ontwikkelt waardoor planten sneller groeien. Het bedrijf wil de techniek exporteren en Leegte voerde in de Tweede Kamer het woord over internationale handel, waardoor er mogelijk sprake was van belangenverstrengeling.

Van Baalen ontkent lobby

Bij Van Baalen was daar absoluut geen sprake van, zo verklaarde hij gisteren zelf. Van Baalen is in het Europees Parlement lid van de commissie buitenlandse zaken. Ook is hij plaatsvervangend lid van de commissie internationale handel, wat voor de RAI en Mercedes wellicht een interessantere positie was. Maar nooit heeft hij voor de RAI of Mercedes gelobbyd, zo zei Van Baalen gisteren.

Vorig jaar schreef hij wel een opinieartikel in de Volkskrant, waarin hij bepleitte dat de Nederlandse regering en Nederlandse Europarlementariërs het vrijhandelsakkoord TTIP met de Verenigde Staten zouden steunen. Een van de argumenten die hij daarvoor noemde, is dat de uiteenlopende voorschriften voor de auto-industrie in Europa en de VS nodig geharmoniseerd zouden moeten worden. „Daar lobbyde hij dus voor de auto-industrie”, zegt Ton F. van Dijk. Onder het opinieartikel stond niet dat Van Baalen betaald adviseur was van de RAI.

Het hoofdbestuur van de VVD zou gistermiddag met een reactie komen op de kwestie. Zo ver liet Van Baalen het niet komen. In een persverklaring liet hij weten de nevenfuncties te laten vallen. Als reden gaf hij op dat er werd getwijfeld aan zijn onafhankelijkheid, terwijl hij „vrij” wil deelnemen aan de komende debatten in het Europees Parlement over autoproducent Volkswagen. Die raakte in opspraak door manipulatie van tests over de uitstoot van auto’s. Volgens het hoofdbestuur van de VVD nam Van Baalen de beslissing om de nevenfuncties op te zeggen uit eigen beweging. Het hoofdbestuur liet gisteren alleen weten het besluit van Van Baalen „verstandig” te vinden.

Van Baalen is overigens niet de enige Nederlandse Europarlementariër met betaalde bijbanen. Er zijn nog minstens zes anderen. PvdA-Europarlementariër Agnes Jongerius maakte gisteren het precieze bedrag niet bekend dat ze ontvangt als commissaris bij PostNL en ontwikkelingsbank FMO en als toezichthouder bij kennisinstituut Atria. Wel zeker is dat het jaarlijks om minimaal 30.000 euro gaat. Al dat geld schenkt ze volgens haar woordvoerder aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam.