Is Justitie politiek te managen?

Toen deze zomer het onderzoeksrapport uitkwam over de verdachte Bart van U. in de moordzaak van minister van Staat Els Borst en zijn eigen zus, werden het ministerie van Justitie en het Openbaar Ministerie hier aldus gekarakteriseerd. „Het rapport laat een apparaat zien dat belangrijke informatie niet tijdig aan zichzelf kan communiceren, te veel verantwoordelijkheid laag in de organisatie parkeert, aan de top versnipperd is, gevangen lijkt in formalisme, laks is als het alert moet zijn en onvoldoende de signalen van betrokkenen oppikt.”

Drie maanden later stoot minister Van der Steur (Justitie, VVD) zich aan exact deze steen. Informeerde hij vorige week de Kamer juist en volledig toen hij zei dat het OM pas „een dag tevoren” was ingelicht over het plan een nieuwsfoto van Volkert van der G. te laten maken? Dat klonk toen als een voldongen feit, een mogelijk onbesuisd plan van diens advocaat, dat het OM achteraf mocht goedkeuren. Dinsdag stuurde de minister een mea culpa-brief met daarin een radicaal ander beeld van de gang van zaken. Zijn voorganger als minister bleek perfect op de hoogte van het fotoplan. Sterker, het was een initiatief van NCTV, OM én ministerie. Van der Steur erkent dat hij van dit alles zélf op de hoogte had kunnen zijn als hij zich tijdig „de aard en omvang van de gesprekken had gerealiseerd”. Maar kennelijk stond zijn politieke antenne even niet aan, net zo min als die van zijn adviseurs. De waarschuwing van de advocaat om in de Kamer open kaart te spelen legde de minister naast zich neer. Niemand begrijpt waarom. De minister suggereert dat het OM hem met opzet te summier, met een „beperkte focus” heeft ingelicht. Maar is dat wel geloofwaardig? De minister erkent wel dat hij beter eerst intern door had kunnen vragen, voordat hij de Kamer zou proberen te informeren. Een blunder van jewelste dus. Terwijl de informatie letterlijk voor het oprapen (en aanreiken) lag.

De minister verwijt nu publiekelijk zijn apparaat een reeks „taxatiefouten”. Zo’n erkenning betekent gezichts- en dus gezagsverlies, zowel intern als extern voor hemzelf. Zeker, het ministerie is complex – communicatie is dan gauw de achilleshiel. Maar de minister blijft verantwoordelijk – Justitie groeide onder vijf jaar VVD-bewind hard in omvang en gewicht. Met als gevolg een stevig managementprobleem. Bij de nieuwe minister versterken een stevig zelfvertrouwen en een dito verbaal talent elkaar; het risico is overmoed en onbesuisd optreden, zoals ook de anatoom Maat mocht ondervinden, wiens MH-17 lezing na publieke ophef ook politiek fout viel. Diens goede naam werd door de minister in een handomdraai vernietigd. Sindsdien probeert hij dat terug te draaien. Ook hier maakte de minister maakte grote taxatiefouten.