Echt, Wim Pijbes is ‘hartstikke blij’

Frustratie over twee halve Rembrandts? Niet bij de directeur van het Rijksmuseum.

Museumdirecteur Wim Pijbes heeft al nagedacht over een plek waar hij de twee Rembrandts wil ophangen als ze naar het Rijksmuseum komen. „In de eregalerij natuurlijk. Tegenover het huwelijksportret dat Frans Hals ongeveer in dezelfde tijd maakte van Isaac Massa en zijn vrouw Beatrix van der Laen. Daar zie je dezelfde thematiek als bij het dubbelportret dat Rembrandt maakte van het echtpaar Maerten Soolmans en Oopjen Coppit. En dan heb je de twee grootste schilders uit die tijd tegenover elkaar. Een andere optie is bij de andere Rembrandts in de eregalerij, De Staalmeesters, de Joodse bruid en het late zelfportret.”

Na al zijn inspanningen in de afgelopen maanden om particulieren te bewegen bij te dragen aan de 160 miljoen euro die nodig was voor het dubbelportret, kan het niet anders dan dat Pijbes teleurgesteld is over de uitkomst van het aankoopproces. Toch zegt hij: „Ik ben hartstikke blij. De Nederlandse regering heeft 80 miljoen euro vrijgespeeld voor deze portretten. Dat is een ongelooflijk bedrag en daar ben ik zeer dankbaar voor. Dit is de grootste museale aankoop ooit, op de Cézanne na die Qatar heeft gekocht.”

Vindt u dat de Nederlandse regering juist heeft gehandeld?

„In de kranten stond dat de Fransen de exportvergunning zouden intrekken als Nederland de Rembrandts alleen zou proberen te verwerven. Dat was de politieke realiteit.”

U heeft zelf met het Louvre gesproken over gezamenlijke aankoop. Hoe gingen die gesprekken?

„In juni heb ik met de directeur, Jean-Luc Martinez, gesproken. Hij zei dat hij geen 80 miljoen euro had. We waren het er wel over eens dat de Rembrandts niet mochten verdwijnen naar een particuliere eigenaar in een ver land. Vervolgens heb ik met het Nederlandse ministerie van Financiën gepraat over belastingvoordeel voor particulieren die wilden bijdragen. Dat bleek alleen te kunnen als de werken in Nederlands bezit waren. Daarmee viel de mogelijkheid om ze met het Louvre aan te kopen af. Dat heb ik Martinez gemeld, en toen was hij gepikeerd. Vervolgens heeft hij de Franse minister van Cultuur geïnformeerd. Zij heeft toen die brief met Bussemaker naar Rothschild gestuurd.”

Heeft u het Louvre al gesproken nu de deal rond is?

„Ik heb Martinez een bericht gestuurd om hem geluk te wensen, maar nog geen reactie gehad. Dit is ook voor het Louvre een majeure aankoop. Het is voor de Rembrandts en voor ons goed als ze straks in het drukst bezochte museum ter wereld hangen.”

Wanneer komen de Rembrandts naar Nederland?

„Dat hangt ervan af hoe snel het koopcontract getekend wordt en de werken betaald zijn. Het kan een kwestie van weken zijn. Wij zijn er in het museum in elk geval klaar voor.”

Hoe lang mag u de Rembrandts in Nederland houden?

„Dat is nu allemaal ter nadere uitwerking. Ik heb van mijn Engelse collega’s het contract gekregen dat de National Gallery in Londen en de National Gallery in Edinburgh gebruiken bij de uitwisseling van de Titiaan die ze samen hebben gekocht. Dat kan een goede handreiking zijn.”

Gaat de tournee van de schilderijen door Nederlandse provinciehoofdsteden nog door?

„Goeie vraag. Dat zullen we nu moeten uitzoeken, ik kan er niks over zeggen. Ze worden gedeeld eigendom, dus ik kan er niet in mijn eentje over beslissen.”

Hoe ver was u met de 67,5 miljoen euro die u moest halen bij particulieren?

„Dat wil ik niet zeggen, maar het was zeer hoopgevend. We waren zeer ver met de gesprekken.”

Minister Dijsselbloem van Financiën hoopt nog steeds op bijdragen van particulieren.

„Dat geld was beschikbaar voor de verwerving van beide schilderijen. Nu de deal rond is, is dat niet meer nodig. We zijn door de politieke realiteit ingehaald. Ministers van Financiën zijn altijd op zoek naar geld. Wat dat betreft zijn het net museumdirecteuren.”