‘Ik kon de film echt bijna ruiken’

Dankzij de nieuwe app Watson is het voor blinden gemakkelijker om naar de film te gaan. „De verteller is prettig neutraal.”

In de bioscoop met audiodescriptie: Holland, natuur in de Delta. „De stem vult op een heel natuurlijke manier de stiltes op.”

Met haar smartphone in de aanslag zit Petra Huidink-de Jong (38), blind sinds haar geboorte, klaar in de Amsterdamse bioscoop Pathé Tuschinski. Ze gaat bij de natuurfilm Holland, natuur in de Delta de nieuwe app Watson uitproberen, een programmaatje dat vertelt wat er gebeurt in films als er geen dialogen of verteller te horen zijn.

De bioscoopzaal is, op enkele oudere dames na, bijna leeg op deze donderdagmiddag. Petra heeft een stoel ergens in het midden, zodat ze het geluid goed kan horen. Als de reclamefilms beginnen, zoekt ze de Watson-app op haar iPhone. Ze heeft één oordopje in haar oor, de andere bungelt los. „Op elke smartphone kun je tegenwoordig een voice-over aanzetten, die voorleest wat je aanraakt op je scherm”, legt ze uit. „Zo kan ik ook sms’jes versturen en lezen.” Om Watson te gebruiken is geen wifi of mobiel internet nodig. Thuis heeft ze het geluidsbestand dat bij de film hoort al gedownload. Dat kostte zo’n 13 MB ruimte.

Audiodescriptie bij films is op zichzelf niets nieuws. Maar bioscopen hadden daar tot nu toe speciale zendapparatuur voor nodig en gebruikers moesten een kastje om hun nek dragen dat het geluid opving. De kosten waren zo hoog, dat maar vier bioscopen in Nederland deze service aanboden. Het aantal films waarbij audiodescriptie werd gemaakt, was daardoor op de vingers van twee handen te tellen. Het voordeel van de Watson-app is dat die in elke bioscoop kan worden gebruikt – en ook thuis, voor de televisie. De lancering van de app zorgt ervoor dat er dit jaar meteen al twaalf nieuwe films van audiodescriptie worden voorzien. Filmmakers kunnen van het Nederlands Filmfonds een bijdrage krijgen.

Petra heeft Watson al een keer uitgeprobeerd, op uitnodiging van de Vereniging Bartiméus Sonneheerdt. Deze goededoelenorganisatie is samen met het bedrijf Soundfocus initiatiefnemer van de app. In Hilversum werd op 5 september voor een zaal vol mensen met een visuele beperking de film De Reünie vertoond. „Een thriller, niet echt mijn smaak”, zegt Petra. „Maar de stem die de audiodescriptie deed, was heel goed. Hij klonk neutraal en vulde op een natuurlijke manier de stiltes op.”

Nu is ze in haar eentje met de tram naar de bioscoop gekomen. „Ik vind het belangrijk om zo normaal mogelijk te participeren in de maatschappij”, zegt ze. „Ik ga wel vaker naar de film, met vriendinnen. Dat zijn films zonder audiodescriptie. Soms mis ik essentiële informatie om het verhaal te volgen. Achteraf moet ik dan vragen wat er op bepaalde momenten in de film gebeurde.”

De reclamefilms zijn voorbij. Holland, natuur in de Delta gaat beginnen. Op het filmdoek verschijnen dichtregels van Hendrik Marsman: ‘Denkend aan Holland zie ik brede rivieren traag door oneindig laagland gaan.’ Maar Petra weet van niets, want Watson werkt nog niet. Eerst moet het programma een tijdje luisteren naar het geluid van de film, op dezelfde manier waarop apps voor muziekherkenning werken, zoals Shazam en Soundhound. Pas als het geluid wordt herkend, gaat Watson van start. Zo lopen audiodescriptie en film precies gelijk met elkaar. „Schiet nou toch op”, moppert Petra. „Zo mis ik kostbare informatie.”

Het duurt een minuut of drie. Dan begint Watson te spreken. De stem is van Bart Jan Cune. „Hoog in de lucht vliegt een grote groep vogels dicht bij elkaar. De spreeuwen vormen een zwerm, een zwarte wolk waarvan de vorm steeds verandert.” Vervolgens neemt Carice van Houten het woord. Zij heeft, samen met Bram van der Vlugt, de voice-overs van de natuurfilm ingesproken, de stemmen die iedereen hoort die naar deze film gaat. „Zo’n 8.000 jaar geleden is hier een moeras en komen de mensen. Al miljoenen jaren wonen hier de arend en de haas…” De audiodescriptie vult aan: „Een arend slaat met z’n krachtige vleugels terwijl hij door de lucht glijdt. Een groen landschap met waterplassen vanuit de lucht. Versnelde beelden van donkere wolkenformaties tegen de felblauwe hemel. In de verte gaat de zon onder boven het weidelandschap. In witte letters verschijnt de titel van de film: Holland, natuur in de Delta.”

Ruim anderhalf uur lang luistert Petra geconcentreerd naar de drie stemmen. Na afloop zegt ze: „Ik ben dol op film, maar als er bij deze film geen audiodescriptie was geweest, was ik hier waarschijnlijk niet naartoe gegaan. Voor mij is een film waarbij het beeld zo belangrijk is minder interessant dan een speelfilm met actie en dialogen.” Over de audiodescriptie bij de film is ze op zichzelf tevreden. „Ik vond het knap gedaan. Zinnetjes als ‘Mist hangt boven de beverpoel’ maakten dat ik de sfeer van de film een beetje kon voelen, proeven en ruiken.”

Het spannendste vond ze de episode waarin een rups van het pimpernelblauwtje infiltreert in een mierennest en daar in al haar kwetsbaarheid gaat liggen verpoppen. „Dat werd heel goed beschreven. ‘Voetje voor voetje komt de vlinder uit zijn pop. Zijn antennes zitten nog over zijn ogen geplakt.’ Ik dacht: als hij het maar haalt!”

    • Claudia Kammer