De nieuwe bazen zijn helemaal niet nieuw

Matthias Müller en Hans Dieter Pötsch behoren tot de oude VW-garde. Müller heeft zelfs nooit ergens anders gewerkt.

Hij is een teamspeler en gemakkelijk in de omgang. Zo althans typeert Porsche-chef Matthias Müller (62) zichzelf op 4 september in een interview in de Süddeutsche Zeitung. Twee weken later schudt Volkswagen AG, waartoe Porsche behoort, op zijn grondvesten door het Abgase-Desaster, de emissieramp.

Volkswagen-topman Martin Winterkorn (68) zag zich op 23 september gedwongen op te stappen, nadat bekend werd dat zijn concern in de Verenigde Staten is betrapt op het vervalsen van tests op schadelijke uitstoot van dieselmotoren. Twee dagen later staat Müller volop in de schijnwerpers.

Voormalig president-commissaris Ferdinand Piëch probeerde afgelopen voorjaar tevergeefs Winterkorn te vervangen, maar nu is hij alsnog weg en Müller toch nog de nieuwe ‘VW-koning’, zoals die Welt hem omschrijft. Maar zo ziet hij er niet uit op de persconferentie waar hij wordt gepresenteerd als nieuwe topman. Müller maakt een terneergeslagen indruk.

Wind in de zeilen

Na veertig jaar is hij opgeklommen van een eenvoudige leerling-werktuigmaker bij Audi tot hoogste baas van de grootste autofabrikant ter wereld. De Duitse versie van de Amerikaanse droom. Maar Müller heeft de top bereikt op het moment dat het concern de diepste crisis doormaakt sinds zijn wederoprichting na 1945.

Er dreigen miljarden kosten in verband met boetes en schadevergoedingen over de hele wereld. Het vertrouwen van consumenten in het merk Volkswagen is beschadigd, wat teruglopende verkoop kan betekenen.

Tegelijkertijd geeft het schandaal milieugroepen, die al jaren lobbyen tegen de schadelijke stoffen in de uitstoot van dieselmotoren, de wind in de zeilen. En bestuurders zien hun kans schoon om werk te maken van het opleggen en handhaven van strengere gezondheidsnormen.

Maandag stelde het Kraftfahrt-Bundesamt (KBA), het Duitse equivalent van de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW), Volkswagen zelfs een ultimatum: als er voor 7 oktober geen plan ligt waarin het concern zich verplicht de werkelijke uitstoot van ‘schone’ dieselmotoren weer te geven, trekt het KBA de vergunning in om in Duitsland auto’s te mogen verkopen van de types waarmee is gefraudeerd. En de Duitse justitie is een strafrechtelijk onderzoek begonnen naar de gang van zaken binnen VW en de rol van de gevallen topman Winterkorn.

Volkswagen wordt van alle kanten overladen met kritiek: te veel merken, te traag met de elektrische auto en een ondoorzichtige concernstructuur, waarin de ruziënde families Porsche en Piëch – nazaten van de stichter van de onderneming, Ferdinand Porsche – met een minderheid van de aandelen (32,2 procent) een meerderheid van de zeggenschap (50,7 procent) hebben.

De man achter Winterkorn

De buitenwacht heeft daags na de wisseling aan de top weinig vertrouwen in de kans op een „frisse start”, die deze raad van commissarissen belooft. Want Müller, die overigens al sinds dit voorjaar ook in de directie van Volkswagen zat, heeft nooit ergens anders gewerkt dan bij dit concern. En hij was jarenlang een vertrouweling van Winterkorn. Spiegel-online herinnert eraan dat Müller tijdens het ontwikkelen van de sjoemelsoftware voor de VW Jetta in 2009 bij Volkswagen was belast met de concernstrategie. „Zolang niet vaststaat dat hij echt van niks wist, geldt hij voorlopig eerst nog als mogelijke redder van het bedrijf.”

Kritiek is er ook op de kandidaat die aan het hoofd moet komen van de raad van commissarissen: de Oostenrijker Hans Dieter Pötsch (64), sinds dertien jaar financieel directeur van Volkswagen. „Een fout”, oordeelt de Süddeutsche Zeitung. „Hij was de man achter Winterkorn, naar wie justitie nu een onderzoek instelt.” Onzeker is of de voorgenomen benoeming van Pötsch nog wel doorgaat.

Op een interne bijeenkomst voor duizend VW-managers presenteerde Müller maandagavond een plan om het concern te moderniseren. Hij wil decentraliseren, de twaalf merken onderbrengen in vier groepen die onafhankelijker kunnen opereren onder de vlag van VW. Müller wil ook een cultuuromslag.

Struikelgevaar

Andere grote Duitse ondernemingen die de afgelopen jaren in zware crises terechtkwamen, zoals Thyssen-Krupp, Siemens en Deutsche Bank, maakten zo’n omslag door hun topmensen te vervangen met managers van buiten. Bij Volkswagen heerst de overtuiging dat buitenstaanders direct zouden struikelen over de ingewikkelde interne structuren. En door hun verwevenheid met de onderneming zou Müller noch Pötsch dat overkomen. Maar volgens critici is Müller te veel een man van de oude garde om een nieuwe start te kunnen maken. Hij zou een doortastende en overtuigende aanpak van de affaire met de foute software veeleer in de weg zitten.

Pötsch op zijn beurt draagt door zijn lange betrokkenheid te veel medeverantwoordelijkheid voor het schandaal. Nog afgezien van het feit dat de regels voorschrijven dat directieleden niet zonder afkoelingsperiode mogen overstappen naar de raad van commissarissen, om te voorkomen dat ze hun eigen besluiten controleren.

    • Frank Vermeulen