Akkoord met Frankrijk over delen van twee Rembrandts

Een standbeeld van Rembrandt van Rijn in Amsterdam Foto Lex van Lieshout / ANP

Nederland en Frankrijk hebben een akkoord bereikt over het gezamenlijk aankopen van twee Rembrandts. Hiermee komen de twee portretten niet allebei in Nederlandse handen, zoals het Rijksmuseum en het kabinet graag wilden.

Nederland en Frankrijk betalen elk 80 miljoen euro aan de familie De Rothschild. De werken zullen niet gescheiden worden, maar altijd gezamenlijk tentoongesteld worden, afwisselend in het Rijksmuseum en het Louvre. Als eerste komen komen ze naar Nederland.

Minister Bussemaker (PvdA, Cultuur) heeft hier vanmiddag een brief over gestuurd aan de Tweede Kamer. Premier Rutte heeft de afspraken met de Franse president Hollande bekrachtigd tijdens een onderhoud bij de Verenigde Naties. Het koopcontract met de familie De Rothschild moet nog ondertekend worden, maar de eigenaars hebben al ingestemd met de gezamenlijke aankoop.

Het parlement gaf het kabinet gisteren tijdens een ingelast debat de vrije hand voor de aankoop. Een meerderheid van de fracties was het met het kabinet eens dat hoe dan ook moet worden voorkomen dat de portretten van Maerten Soolmans en Oopjen Coppit uit 1634 door de Franse tak van de familie De Rothschild worden verkocht aan rijke particulieren in ‘China of één van de Golfstaten’.

De Tweede Kamer stemde in met het reserveren van de door het kabinet gevraagde 80 miljoen euro, ook al was toen nog niet duidelijk of Nederland beide werken zou verwerven, of slechts één. Alleen 50Plus, PVV en Kuzu/Öztürk stemden tegen. Zij vonden dat het geld beter aan de ouderenzorg kon worden besteed. De Eerste Kamer moet nog formeel stemmen over de wet, maar een meerderheid van de fracties heeft gisteravond aangegeven het kabinet te steunen.

Foto EPA / Ian Langsdon

Het Louvre, waar de Rembrandts ook te zien zullen zijn. Foto EPA / Ian Langsdon

Eerste optie: beide portretten naar het Rijks

Bussemaker erkende gisteren dat er in het aankoopproces twee opties bestonden. De eerste was dat het Rijksmuseum beide werken zou verwerven met bijdragen van de Nederlandse staat, fondsen en rijke particulieren. Museumdirecteur Wim Pijbes spande zich hier sinds maart voor in. Hij had 12,5 miljoen euro toegezegd gekregen van de Vereniging Rembrandt en de BankGiro Loterij en moest nog 67,5 miljoen euro ophalen bij particulieren.

De Vereniging Rembrandt trekt haar aanbod om maximaal 5 miljoen euro mee te betalen aan de twee Rembrandts terug, nu Nederland ze samen met Frankrijk aankoopt. Voorzitter Martijn Sanders zegt: “Als een boer met kiespijn zeggen we: die vijf miljoen euro kunnen we in onze zak houden. De staat heeft 80 miljoen euro gegarandeerd om de schilderijen aan te kopen. Wij zijn er als particuliere vereniging niet om de staat te ontlasten, maar om de musea te helpen.”

Hij vindt het een “gemiste kans” dat Nederland de portretten nu moet delen met Frankrijk:

“Als Vereniging Rembrandt hadden we graag beide stukken in Nederland gezien. De schilderijen spreken voor ons gevoel veel beter in Nederland, omdat ze het verhaal vertellen van een jong echtpaar in de eerste helft van de zeventiende eeuw in Amsterdam. Dat verhaal kun je wel in Nederland kunt vertellen, maar veel moeilijker in het Louvre. Ik vind dat hier horen en ik vind het ook een gemiste kans, omdat we er zo dichtbij zaten. Het Rijksmuseum had al een optie bij de familie De Rothschild, en dan gebeuren er ineens allerlei dingen waardoor er heel snel gehandeld moet worden.”

Sanders ziet ook praktische bezwaren:

“Gedeeld bezit is niet altijd een gedeeld genot. Er doemen allerlei problemen op. Wie mag de schilderijen restaureren? Misschien zeggen de Fransen ‘dat moeten wij doen’, terwijl er in Nederland meer expertise is. En de werken zullen ook over en weer getransporteerd moeten worden, terwijl daar allerlei risico’s aan verbonden zijn.”

Tweede optie: samen kopen

De tweede optie was dat Nederland en Frankrijk de werken samen kopen. Bussemaker heeft dit in de zomer met haar Franse collega Fleur Pellerin besproken. De twee ministers hebben De Rothschild verzocht deze mogelijkheid ook in overweging te nemen. De eigenaren stemden daarin toe.

Toen vorige week maandag bekend werd dat het Rijksmuseum beide portretten wilde verwerven, met steun van de staat, gaf Bussemaker daar publiekelijk nog haar volledige steun aan. Over de gesprekken met Frankrijk zei ze niets.

Donderdag maakten de Fransen bekend dat de Banque de France 80 miljoen euro ter beschikking stelt om één van de twee werken te kopen. Pellerin zei dat zij een deal had met Bussemaker, en dat zij Nederland aan deze afspraak wilde houden. Zij noemde het “onbegrijpelijk” dat Nederland ineens beide schilderijen wilde kopen. Bussemaker erkende donderdag dat de mogelijkheid van een gezamenlijk initiatief was besproken, maar volgens haar had De Rothschild aan het Rijksmuseum het voorkeursrecht gegeven.

Bussemaker: haast geboden

Tijdens het Kamerdebat gisteren liet Bussemaker al doorschemeren alsnog de voorkeur te geven aan samenwerking met Frankrijk. Ze gaf aan dat er haast geboden is bij het kopen van de werken, omdat ze anders “weer privaat en misschien wel heel ver weg aan de muur komen te hangen”. Ook zei ze: “Ik heb enorme bewondering voor het Rijksmuseum en ik weet dat zij tot veel in staat zijn, maar 160 miljoen bij elkaar krijgen in een beperkte tijd is een enorme opgave.”

Nu Frankrijk meedoet, wil het kabinet alsnog proberen een deel van het aankoopbedrag op te halen bij fondsen en rijke particulieren. “Waarom zou het helemaal van de staat moeten komen als ook andere erkende Rembrandt-liefhebbers kunnen bijdragen”, zei minister Dijsselbloem (PvdA, Financiën) gisteren.

    • Claudia Kammer