Afghanistan is nog niet voorbij

Het is te vroeg om al te concluderen dat de noordelijke Afghaanse stad Kunduz definitief in handen van de Talibaan is gevallen. Nadat de vroegere machthebbers afgelopen maandag bij verrassing grote delen van de stad innamen, is het regeringsleger een groot tegenoffensief begonnen. Daarbij krijgt het steun van Amerikaanse gevechtsvliegtuigen die Talibaan-strijders vanuit de lucht aanvallen.

Maar ontegenzeggelijk is de opmars van de Talibaan en hun geslaagde poging om door te dringen in de qua grootte vijfde stad van het land een nieuwe gevoelige nederlaag voor de Afghaanse regering onder leiding van president Ashraf Ghani. Er was even sprake van het op gang komen van vredesbesprekingen, maar van die hoop is al enige tijd weinig meer over. De verschillende, onderling sterk verdeelde groeperingen die onder de Talibaan-vlag opereren, hebben zich de afgelopen maanden weten te verenigen met als gevolg een opleving van het geweld door het hele land.

Zo komt het voor Afghanistan geschetste doemscenario snel dichterbij. Dat is de voorspelling dat na het vertrek van de meeste buitenlandse troepen en het volledig overdragen van de verantwoordelijkheid voor de veiligheid van het land aan het gekozen gezag, Afghanistan snel zou vervallen in de situatie van voor 2001. Eind dat jaar begon, na de aanslagen in New York, de door de Verenigde Staten gedomineerde buitenlandse militaire bemoeienis met het land.

Zover is het nog niet. Maar de jongste ontwikkelingen maken wel duidelijk dat de rooskleurige verhalen waarmee de aanwezigheid van de internationale gemeenschap in Afghanistan vaak is begeleid, weinig strookten met de realiteit van alledag. Het land behoort niet voor niets tot de minst ontwikkelde ter wereld. De pijnlijke parallel met Irak, waar met behulp van het Westen ook een toonbeeld van democratie zou worden geplant, laat zich makkelijk trekken.

Voor Nederland heeft Afghanistan bijzondere betekenis. Als onderdeel van de internationale coalitie bij de acties tegen de Talibaan, die door de NAVO worden geleid, was de Nederlandse krijgsmacht vanaf 2002 betrokken bij Afghanistan. Ook nu zijn ongeveer honderd Nederlandse militairen in het kader van de NAVO-missie Resolute Support actief bij het overdragen van verantwoordelijkheden aan de Afghaanse strijdkrachten. Fase 3 van deze missie behelst de volledige terugtrekking van de laatste NAVO-troepen eind 2016.

Maar de landen die de afgelopen jaren in Afghanistan actief waren, staan voor de vraag of nog wel sprake kan zijn van overdracht nu de Talibaan zich zo manifesteert. Afghanistan leek een afgesloten hoofdstuk. Ten onrechte zo blijkt.