Wat te doen met de kindbruid in het azc?

Tienermeisjes uit Syrië herenigen zich hier met hun gevluchte, meerderjarige echtgenoot. Hoe ga je hiermee om als opvangland? De PvdA wil opheldering van het kabinet.

Bas Gul (17) woont in een opvanghuis voor vrouwen. De Afghaanse werd op haar 11de gedwongen te trouwen en vluchtte na vijf jaar. Opvanghuizen zijn een betrekkelijk nieuw verschijnsel in Afghanistan. Foto Getty Images

Een Syrisch meisje van 14 jaar verdwijnt eind augustus met haar 28-jarige partner uit het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel. Ze is hoogzwanger en „móét in een ziekenhuis bevallen”, meldt de politie. Nu, een maand later, is het meisje nog altijd niet gevonden.

De vermissing grijpt Richart Joling aan. Hij is fractievoorzitter van de PvdA in Vlagtwedde, waar Ter Apel onder valt. Wat voor kans heeft zo’n jong, zwanger meisje uit het zicht van hulporganisaties? Hij wil weten hoeveel kindbruiden er in Ter Apel zijn en begint een onderzoek met een journalist van RTV Noord. Die bemachtigt een intern document van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).

Daaruit blijkt dat 22 Syrische meisjes nu onderweg zijn naar hun meerderjarige echtgenoot in Ter Apel, meldt RTV Noord. De oudste man, van 38, zou getrouwd zijn met een meisje van 15. Ook zouden vorig jaar in ten minste 34 Syrische kindbruiden asiel hebben aangevraagd, van wie er negen intussen 18 jaar zijn.

En die laatste cijfers zijn van vóór de vluchtelingenstroom van dit jaar, zegt Joling. Hij heeft via zijn bronnen in Ter Apel begrepen dat daar nu gemiddeld drie kindbruiden per week asiel aanvragen. Ook Ineke van Winden, projectleider bij het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel, heeft vernomen dat dit jaar drie keer zoveel uitgehuwelijkte meisjes naar Nederland komen als vorig jaar.

De IND is nu bezig de juiste cijfers te achterhalen, zegt een woordvoerder. Het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) wil niet ingaan op „geruchten”. Een woordvoerder zegt dat „afwijkende of opvallende signalen” worden gedeeld met relevante instanties. VluchtelingenWerk Nederland kan weinig over de import van kindbruiden meedelen. „Het reikt niet verder dan dat we het weleens zijn tegengekomen”, zegt een woordvoerder.

Zeker is dat kindhuwelijken een groeiend probleem zijn in vluchtelingenkampen. Het aantal geregistreerde huwelijken met een minderjarige bruid in Syrische gemeenschappen in Jordanië steeg van 12 procent in 2011 naar 25 procent in 2013. Dat staat in een rapport van kinderrechtenorganisatie Save the Children. De onderzoekers noemen diverse redenen voor het uithuwelijken van meisjes. Vaak gebeurt het uit armoede, nadat families alles hebben achtergelaten, of omdat ze hun dochter willen beschermen tegen seksueel geweld.

De berichten over hereniging van Syriërs in Ter Apel met hun minderjarige bruiden hebben tot politieke verontwaardiging geleid. Tweede Kamerlid Attje Kuiken (PvdA) wil morgen opheldering van staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie, VVD).

Nederland erkent nu op basis van het internationaal privaatrecht kindhuwelijken die in het land van herkomst zijn gesloten, geregistreerd door autoriteiten en met bruiden die niet jonger zijn dan 15. Maar de Eerste Kamer beslist aankomende november over een wetsvoorstel dat trouwen onder de 18 jaar onmogelijk maakt. Ook worden buitenlandse dwanghuwelijken dan niet meer erkend.

De IND-ambtenaren hebben de lastige taak een onvrijwillig huwelijk te herkennen. Van Winden: „Deze meisjes zijn gevlucht uit Syrië, hebben trauma’s, zijn uitgehuwelijkt aan een oudere man, omwille van bescherming of omdat hun ouders geld nodig hadden, en komen dan terecht in een vreemd land. Zij vertellen uit angst niet altijd het ware verhaal, terwijl ze bescherming en zorg nodig hebben.”

Dat is waar politicus Joling uit Vlagtwedde zich zorgen over maakt. „Als Nederlandse overheid staan wij toe dat deze meisjes seksueel misbruikt worden”, zegt hij. „Ik heb begrepen dat medewerkers van het COA niet zo goed weten wat ze met de situatie aanmoeten. Beleid ontbreekt.”

Een woordvoerder van de IND zegt dat er wel degelijk werkafspraken zijn voor minderjarigen die zeggen dat ze getrouwd zijn. Zij kunnen bij twijfel over hun verhaal via de rechter onder voogdij worden geplaatst van Nidos, de stichting die verantwoordelijk is voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Wie niet meewerkt, wacht onderzoek van de Raad voor de Kinderbescherming.

Fier, een expertise- en behandelcentrum van geweldslachtoffers waar ook het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel onder valt, bereidt opvang van de meisjes voor. Van Winden: „We zijn in gesprek met het COA. Dat kan de meisjes naar ons verwijzen, maar dat is nog niet gebeurd.”

Joling ziet graag dat de intake wordt verbeterd, om direct de juiste zorg te kunnen bieden. „Een onderzoek waarbij goed wordt uitgezocht: wat is hier aan de hand. Daarbij kan een meisje onder toezicht worden geplaatst, gescheiden van de man. In die maanden heb je voldoende tijd om te zien of het een gezonde relatie betreft of een gedwongen huwelijk.”

    • Michiel Dekker