Onafhankelijk Catalonië EU-lid? Brussel wacht af

De EU zit niet te wachten op Catalaanse afscheiding. Maar niemand durft er zich openlijk mee te bemoeien.

Artur Mas viert seperatistisch feestje, na de regioverkiezingen in Barcelona. Foto ALBERTO ESTEVEZ/EPA

Over Catalonië zegt de Europese Commissie zo min mogelijk. Dat bleek ook gisteren :na de verkiezingen in de Spaanse regio volgde vanuit Brussel een flinterdunne verklaring. „De Commissie laat zich niet uit over regionale verkiezingen.”

Het laat onverlet dat Brussel zich zorgen maakt over een mogelijke afscheiding van Catalonië , zoals zij vorig najaar in de rats zat over het Schotse referendum, en het vooruitzicht van een krimpend Verenigd Koninkrijk. Is een regio die zich afscheidt van een EU-lidstaat nog wel echt EU-lid?

Pijnlijke vragen, waarop ook de belangrijkste partijen in het Europees Parlement geen antwoord (willen) hebben. De christen-democraten „nemen kennis” van de uitslag. De sociaal-democraten waarschuwen voor de „fragmentatie” van staten en willen meer energie in het „sterker maken van Europa als geheel”.

Dat de Commissie weinig spraakzaam is, ligt voor de hand. Elke uitspraak die zij te veel doet in deze kwestie wordt uitgemeten door Spaanse media en – in het slechtste geval – gezien als poging tot beïnvloeding van het democratische proces. Hoezeer het mis kan gaan, bleek vorige week, toen een verklaring van Commissie-voorzitter Juncker in de Spaanse vertaling langer en harder bleek te zijn.

Catalaanse separatisten spreken van een complot, van de Commissie en de Spaanse regering samen. De Commissie spreekt van „een fout” en onderzoekt nu intern hoe die heeft kunnen ontstaan.

Voor de schermen is het standpunt van de Commissie formalistisch. Sinds de dagen dat Prodi Commissie-voorzitter was (1999-2004) luidt dat: als een regio doorzet en zich afscheidt, dan wordt het „een derde land” dat „automatisch buiten de EU” valt, en buiten de eurozone. Catalonië zou het EU-lidmaatschap weer moeten aanvragen. Het besluit hierover kan alleen unaniem worden genomen. De instemming van Spanje is vereist.

Juridisch is hier geen speld tussen te krijgen. In verdragen wordt alleen rekening gehouden met de mogelijke uitbreiding van de EU, niet met het in kleinere stukjes uiteenvallen van Europese lidstaten die er al deel van uitmaken. Spanje is niet het enige land dat het liever niet zover ziet komen. Kanselier Merkel zei dat „de nationale integriteit en soevereiniteit van elk land” in Europese verdragen verankerd ligt. En in een onverhulde waarschuwing aan de Schotten zei de Britse premier Cameron dat Catalonië „achterin de rij” staat als het weer EU-lid wil worden.

Wordt de soep echt zo heet gegeten? De EU is doorgaans erg vindingrijk als het gaat om het vinden van creatieve oplossingen. Maar daar is het nu nog te vroeg voor. Pas als de Catalanen zichzelf onafhankelijk verklaren, is het echt crisis binnen.

    • Stéphane Alonso