In Jemen zijn de burgers vogelvrij

De oorlog in Jemen is de afgelopen weken geëscaleerd. Niemand lijkt zich te bekommeren om de burgers in het land.

Een gewapende Jemenitische strijder, loyaal aan de door Saoedi-Arabië gesteunde president Hadi, bemant een controlepost in de zuidelijke havenstad Aden. Foto Ahmed Farwan/AFP

De bruiloftsreceptie in al-Wahijah was gisteren in volle gang, toen twee raketten dwars door de tent met gasten vlogen. Volgens artsen en ooggetuigen kwamen zeker 27 mensen om het leven, onder wie veel vrouwen en kinderen. Inwoners van het Jemenitische dorp houden de internationale coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië verantwoordelijk voor het bloedbad. De bruidegom was gelieerd aan de Houthi-rebellen.

Een Saoedische legerwoordvoerder ontkent echter dat de coalitie de afgelopen dagen operaties heeft uitgevoerd in de regio. De precieze omstandigheden van de aanval waren gisteren nog onduidelijk. Maar al-Wahijah ligt in de zwaarbevochten provincie Taiz, waar burgers geregeld omkomen bij bombardementen van de sunnitische coalitie en raketaanvallen van de shi’itische Houthi-rebellen.

Aantal slachtoffers loopt snel op

De oorlog in het armste land van de Arabische wereld is de afgelopen weken verder geëscaleerd. Na zes maanden van bombardementen heeft de coalitie nu ook duizenden grondtroepen ingezet. Het aantal slachtoffers loopt snel op. De VN hebben er inmiddels 30.000 geteld, waaronder bijna 5.000 doden. Bijna de helft van de doden betreft onschuldige burgers, van wie 466 kinderen.

Beide partijen lijken zich nauwelijks te bekommeren om burgers. De Houthi’s hebben het historische centrum van Aden volledig aan flarden geschoten. En de bommen van de coalitie treffen zo vaak markten, fabrieken en woonwijken dat van afzwaaiers geen sprake meer lijkt. Na vijf maanden ziet Jemen eruit zoals Syrië na vijf jaar, zei de directeur van het Internationale Rode Kruis onlangs.

De coalitie neemt met de grondinvasie een groot risico in het dichtbevolkte Jemen, waar buitenlandse legers zich in het verleden vaker hebben stukgebeten op het taaie terrein en de strijdlust van de stammen.

Aanleiding voor het grondoffensief was een raketaanval van de Houthi’s enkele weken geleden op een basis van de coalitie in de provincie Marib. Daarbij kwamen 67 militairen uit de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein en Saoedi-Arabië om. De klap kwam bij het thuisfront hard aan. Het was voor de Emiraten het grootste verlies sinds de onafhankelijkheid in 1970.

En het leek de coalitie juist eindelijk voor de wind te gaan. Na een maandenlange patstelling waren militairen uit de Golfstaten erin geslaagd de Houthi’s te verdrijven uit de zuidelijke havenstad Aden. Daarbij geholpen door een wankel samenraapsel van lokale burgermilities, zuidelijke separatisten, én het lokale filiaal van Al-Qaeda. Ze wisten door te stoten naar de zuidwestelijke stad Taiz en de provincie Marib in het midden van het land.

Zelfs Egypte doet mee

Na de raketaanval in Marib stuurde de coalitie onmiddellijk versterkingen. Volgens de correspondent van Al-Jazeera, die verslag deed vanuit het zuiden van Saoedi- Arabië, heeft de coalitie al 10.000 militairen, dertig gevechtshelikopters, pantservoertuigen en raketwerpers ingezet.

De Saoedisch gezinde krant Asharq Al-Awsat meldde dat Soedan 6.000 militairen heeft toegezegd. Ook Egypte heeft 800 man gestuurd, vergezeld door tanks en transportvoertuigen. Dit is opmerkelijk, want Egypte heeft een trauma opgelopen in Jemen. In de jaren zestig sneuvelden tienduizenden Egyptische militairen in een oorlog die wel het ‘Vietnam van Egypte’ wordt genoemd.

De grondinvasie in Marib moet de opmaat vormen voor een offensief om de hoofdstad Sana’a te heroveren op de Houthi’s. De strategisch gelegen provincie deelt een grens met Saoedi-Arabië en veel lokale stammen onderhouden al decennia goede relaties met het grote buurland. De provinciehoofdstad is in handen van strijders die gelieerd zijn aan de coalitie, evenals 80 procent van het platteland.

Ruige bergen, lastig vechten

Maar Marib blijkt een hardere noot om te kraken dan Aden. Het terrein in de provincie is moeilijk begaanbaar, met ruige bergen in het westen die een opmars richting Sana’a bemoeilijken. Daarbij hebben de Houthi’s de afgelopen maanden talloze versterkingen gebouwd, loopgraven aangelegd en landmijnen gelegd.

„De werkelijke reden dat onze opmars stokt is onze vrees voor bombardementen van coalitie, of artillerievuur tegen onze troepen”, zei een veldcommandant van het Jemenitische leger, dat aan de kant van de coalitie vecht, tegen persbureau AP. „Dit is al twee keer gebeurd, waardoor we een aantal mannen zijn verloren. Onze coördinaten waren te laat doorgegeven.”

Volgens analisten heeft de coalitie een strategische fout gemaakt door zo snel vanuit Aden door te stoten naar het noorden. Want de autoriteiten in de zuidelijke havenstad hebben grote moeite om het overheidsgezag te herstellen. Inwoners van de stad klagen over chaos en wetteloosheid. Er zijn geregeld aanslagen. Daar heeft de terugkeer van president Hadi vorige week, na zes maanden in ballingschap in Saoedi-Arabië, geen verandering in gebracht.

Hoewel de Saoedische interventie bedoeld is om president Hadi terug in het zadel te helpen, ontaardt de strijd steeds meer in een burgeroorlog tussen Noord- en Zuid-Jemen. Dit waren tot eind jaren tachtig nog twee landen. De herovering van Aden heeft de zuidelijke separatisten de hoop gegeven dat ze vechten voor afscheiding van het noorden. En hoe langer de oorlog duurt, hoe dieper de oude scheidslijn wordt.

    • Toon Beemsterboer