De oppositie vraagt vooral om... geld

Bij de Algemene Politieke Beschouwingen daags na Prinsjesdag was al een goed beeld te krijgen waarover die ándere Algemene Beschouwingen – de Financiële – vandaag en morgen zullen gaan. De oppositie diende ruim dertig moties in, die zoals altijd in de meeste gevallen vroegen om... meer geld.

Meer geld voor de zorg, meer geld voor defensie, meer geld voor justitie, meer geld voor opvang van vluchtelingen, etcetera. Een aantal moties – waaronder op het gebied van klimaatverandering, mantelzorg en defensie, werd aangenomen en dus gesteund door een of meer regeringspartijen. Daar zal de spanning de komende dagen niet in zitten.

'Zeventienzetelmoties', daar draait het om

Het gaat vooral om de, wat ChristenUnie-leider noemde de „Zeventienzetelmoties”, het aantal zetels dat het kabinet Rutte II in de Eerste Kamer tekort komt om de verschillende begrotingen en het belastingplan voor volgend jaar zonder meer te laten aannemen. Met moties en straks met amendementen kan de oppositie in de Tweede Kamer het kabinet dwingen om mee te gaan met gewenste verschuivingen in de voorgestelde plannen voor 2016. Andersom gesteld: het kabinet kan zich alleen van steun voor de beoogde lastenverlichting van 5 miljard verzekeren als het met die wensen van bepaalde oppositiepartijen instemt. Er zijn tal van combinaties mogelijk (zie de infographic hieronder).

Realistisch gezien staat het kabinet voor de keuze tussen twee varianten. Een groene weg met meer fiscale maatregelen tegen milieuverontreiniging – een vrije brede weg met D66, GroenLinks, SP, ChristenUnie, SGP, 50Plus en Partij voor de Dieren (goed voor 43 Senaatszetels). En een christelijke weg met meer geld voor eenverdieners en voor de zorg (ook een breed front aangevoer door CDA, ChristenUnie, SGP, goed voor 30 stemmen in de Eerste Kamer).

Een greep uit de belangrijkste wensen van verschillende partijen.

Lastenverlichting en vermogensrendementsheffing

Het omvangrijke pakket van 5 miljard aan financiële meevallers dat de regering sowieso wil inzetten om de lasten op arbeid te verlagen, wordt in het algemeen wel gesteund door de oppositie – niemand is tégen lagere belastingen. Maar voor vorm en uitvoering krijgt het kabinet vooralsnog een onvoldoende. D66 vindt het plan potverteren en te weinig ambitieus. Het 5 miljardpakket levert niet de herziening van het belastingstelsel op die volgens zo veel partijen en economen broodnodig is om de economie en werkgelegenheid echt aan te wakkeren.

Het CDA heeft een procedureel bezwaar. Het kabinet stelt de lastenverlichting in dezelfde wet voor (het Belastingplan 2016) als waarin het meer omstreden voorstel staat om de spaar- en vermogensbelasting te hervormen. Daar wil men met ingang van 2017 een eerlijker verdeling tussen kleinere spaarders – die minder vermogensbelasting zullen gaan betalen, gebaseerd op de huidige lage spaarrente – en mensen met grote vermogens. Een PvdA-idee tot nivelleren. Geen van de grote oppositiepartijen heeft zich er nog openlijk tegen uitgesproken, maar vooral de CDA-achterban vindt het een slecht idee en voorziet praktische problemen in de uitvoering.

Een motie om de twee wetsvoorstellen uit elkaar te trekken heeft het CDA aangehouden tot de komende financiële Beschouwingen.

Defensie

SGP-leider Kees van der Staaij krijgt al jaren brede steun voor zijn pleidooi om de Defensiebegroting weer op orde te krijgen, zolang het maar geen geld kostte. Na jaren van fikse bezuinigingen, heeft het kabinet nu wel geld uitgetrokken: 220 miljoen voor komend jaar, de jaren daarna 345 miljoen, maar volgens Van der Staaij moet er op termijn meer gebeuren. „Elementaire zaken moeten op orde komen: munitie, reserveonderdelen, communicatieapparatuur, landrovers die moeten worden vervangen en ga zo maar door.”

De motie die het kabinet hiertoe opriep kreeg steun van twaalf partijen, waaronder de twee regeringspartijen. Nu moet het kabinet er nog geld voor zien te vinden.

Justitie

Zwakste schakel in de Miljoenennota 2016 is de begroting voor Veiligheid & Justitie. De Eerste Kamer was vorig jaar al kritisch op twee voorgenomen besparingen op dit departement: de verhoging van de griffierechten en de korting op de rechtsbijstand. Minister Van der Steur blijft niettemin hopen dat hij de Senaat dit keer wel te kunnen overtuigen. Als dat hem niet lukt ontstaat er zomaar een tekort op zijnbegroting van ruim 100 miljoen.

Daarnaast moest Van der Steur al een aantal tegenvallers incasseren: minder boete-opbrengsten (60 miljoen) door stakende politieagenten, extra kosten (230 miljoen) voor de vorming van de Nationale Politie en groeiende kosten voor de opvang van vluchtelingen.

Hoewel mede ondertekend door zeven andere oppositieleiders, werd een motie van SP-leider Emilie Roemer om „noodzakelijke financiële middelen voor Justitie vrij te maken” weggestemd. Morgen zal de SP niettemin nóg een concrete wens op de verlanglijst zetten: 100 miljoen extra voor de uitbreiding van de financiële recherche. Dat zal volgens SP-Kamerlid Arnold Merkies een goede investering zijn: „Met meer financieel rechercheurs kan justitie meer miljoenen van criminelen kunnen afpakken.”

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra liet afgelopen zaterdag op een partijraad stellig weten dat er voor Justitie hoe dan ook geen extra geld beschikbaar komt. Alle wensen die ook de komende dagen zullen worden ingediend, zal volgens de partij van de minister uit diens eigen begroting moeten komen.

Vergroening

Een van de twee ‘zeventienzetelmoties’ van de ChristenUnie betrof het verzoek om meer vergroening in de fiscale maatregelen die onderdeel zijn van het lastenverlichtingspakket van 5 miljard euro. Arie Slob kreeg alleen de handen op elkaar van SGP, 50Plus, D66, GroenLinks, Partij voor de Dieren en de groep Kuzu. Samen goed voor 32 Senaatzetels, dus door het kabinet uiterst serieus te nemen.

Twee andere ’groene’ moties op het gebied van duurzaamheid werden, dankzij steun van regeringspartij PvdA aangenomen. Eentje voor aanvullende maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan en eentje om de effecten van klimaatverandering voor kwetsbare landen te onderzoeken.

Zorg

Ook de oproep voor meer compensatie voor chronisch zieken en gehandicapten door Arie Slob, haalde geen Tweede Kamermeerderheid, maar straks wel een Eerste Kamermeerderheid. Een motie van Van der Staaij (SGP) om meer te doen voor mantelzorgers werd wel aangenomen – de PvdA stemde ermee in.

Positief denken

Een tamelijk onschuldige, en relatief kosteloze, voorstel zal de PvdA morgen doen. Kamerlid Nijboer wil dat er een ambtelijke studiegroep komt die in aanloop naar de verkiezingen van 2017 onafhankelijk advies uitbrengt over het toekomstige verdienvermogen van Nederland. Deze adviesgroep moet vergelijkbaar zijn met de Studiegroep Begrotingsruimte en de ambtelijke werkgroepen die in 2009 potentiële bezuinigingen in kaart brachten – de zogeheten ‘Brede Heroverwegingen’. Nijboer: „Nu is het tijd om de positieve vragen te stellen: waar en hoe kunnen we het beste in onze economie investeren? Hoe krijgen we de werkgelegenheid weer op peil?”

    • Philip de Witt Wijnen