Bevrijder van het koloniale juk

Frank Martinus Arion (1936-2015)

Schrijver

Arion maakte de Antillianen bewust van hun waardigheid.

Frank Martinus Arion, in november 2003 foto VINCENT Mentzel

In november 2006 stond Frank Martinus Arion opeens weer volop in de belangstelling, toen zijn debuutroman Dubbelspel (1973) in een megaoplage van 725.000 exemplaren werd heruitgegeven tijdens de eerste editie van de campagne Nederland Leest. De gisteren overleden schrijver, die samen met Tipp Marugg, Boeli van Leeuwen en Cola Debrot de Antilliaanse literatuur gezicht gaf, was ineens een nationale beroemdheid. Overgekomen uit Curaçao reisde hij met zijn roman stad en land af om lezingen te geven. Een betere ambassadeur kon de Antilliaanse literatuur zich niet wensen.

In Dubbelspel spelen vier Antillianen in een buitenwijk van Willemstad hun zondagse spelletje domino met hun eigen leven als inzet. In het boek zit de kern van Arions schrijverschap vervat: door de werkelijkheid af te wisselen met allegorische beschrijvingen schept hij een indringend beeld van een gecompliceerde en door racisme gedomineerde koloniale samenleving. Na deze roman, die bekroond werd met de Van der Hoogtprijs, zouden er nog zeven volgen. De laatste, De deserteurs, verscheen in 2006.

Frank Martinus Arion (pseudoniem van Frank Efraim Martinus) werd op 17 december 1936 op Curaçao geboren. Op zijn tweede vertrokken zijn ouders naar Aruba, waar zijn vader bij een oliemaatschappij ging werken. Nadat zijn moeder en broertje in 1941 bij een verkeersongeluk omkwamen, werden Arion en zijn zusje op Curaçao door familie opgevoed. Toen zijn vader hertrouwde, werden de gezinsleden herenigd. Arions stiefmoeder was een tante van de vakbondsleider en Papiamentse schrijver Amador Nita, die hem aanspoorde te schrijven. Detectives en cowboyboeken vormden zijn inspiratie.

Na de hbs studeerde Arion Nederlandse taal en letterkunde in Leiden. Hij kon er moeilijk aarden en verkeerde vooral in kringen van andere Antillianen. Via de dichter-historicus J.W. Schulte Nordholt leerde hij de Antilliaanse schrijver/diplomaat Cola Debrot kennen, die in 1957 Arions eerste gedichtenbundel, Stemmen uit Afrika, publiceerde. In de jaren zestig brak Arion zijn studie af en keerde terug naar Curaçao. Pas tien jaar later zou hij zijn studie alsnog voltooien.

Als docent aan de lerarenopleiding in Suriname, ontmoette hij de cultureel antropologe en dichteres Trudi Guda met wie hij trouwde en een dochter kreeg. Na de coup van Bouterse in 1980 vestigde hij zich op Curaçao, waar hij begon aan de standaardisering van het Papiaments. Ook richtte hij in 1988 een politieke partij op die deze taal moest beschermen. In 1996 promoveerde hij in Amsterdam op de oorsprong van het Papiamentu.

In 1992 werd Frank Martinus Arion ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Zestien jaar later gaf hij die onderscheiding terug, omdat Nederland bezig zou zijn met herkolonisatie van de Antillen, door de schuldsanering te onderwerpen aan meer justitiële controle.

Zijn Nederlandse zegetocht had hij toen al twee jaar achter de rug. Het was de bekroning van een schrijverschap dat erop gericht was de Antillianen bewust te maken van hun waardigheid. Alleen door die bewustwording konden ze zich, volgens hem, bevrijden van hun koloniale erfenis, de slavernij.

    • Michel Krielaars