Afghaanse Talibaan sluiten rijen en veroveren pardoes Kunduz

President Ghani probeert stad snel te heroveren om gezichtsverlies te beperken.

Door de Talibaan gisteren vrijgelaten gevangen lopen door de straten van Kunduz. Vandaag zou de gevangenis zijn heroverd door de regeringstroepen. Foto Hekmat Aimaq/AP

Het Afghaanse regeringsleger heeft vanmorgen een groot tegenoffensief ingezet om de belangrijke strategische noordelijke stad Kunduz te heroveren. Die was gisteren bij verrassing ingenomen door de Talibaan.

Het betekende gevoelig gezichtsverlies voor de regering van president Ashraf Ghani en een grote opsteker voor de Talibaan. Sinds hun verdrijving uit Kabul in 2001 hebben ze niet meer zo’n grote stad weten in te nemen. Met zo’n 300.000 inwoners is Kunduz de vijfde stad van het land. Ze vormt de toegangspoort tot de noordelijke buurstaten Oezbekistan, Tadzjikistan en Kirgizië. Het was ook de plaats waar Nederland enige tijd politietrainingen verzorgde.

Het is zaak voor de Afghaanse regering Kunduz snel te heroveren om meer prestigeverlies te voorkomen. Ook de Amerikanen, die hun militaire presentie in Afghanistan aanzienlijk hebben teruggeschroefd, zijn hiervan doordrongen. Niet voor niets bombardeerden vanmorgen Amerikaanse vliegtuigen stellingen van de Talibaan in de buitenwijken van Kunduz.

Volgens woordvoerders van de politie in Kunduz verliep het tegenoffensief, dat vanaf het vliegveld werd ingezet met hulp van versterkingen uit Kabul, voorspoedig. Het politiebureau en de gevangenis, die de Talibaan gisteren hadden veroverd, zouden inmiddels weer in handen van de regeringstroepen zijn. Honderden gevangenen – zelf deels Talibaanstrijders – waren echter gevlogen. De burgerbevolking had ditmaal weinig van hen te duchten. Ze wilden kennelijk de burgers niet van zich vervreemden.

De inname van Kunduz onderstreept hoe snel de situatie in Afghanistan kan omslaan. Het lijkt al lang geleden dat de Talibaan bereid bleken te praten over vrede. Dat was voor het eerst sinds hun aftocht uit Afghanistan in 2001. Maar tussen de huidige krachttoer van de jihadistische groepering en hun openlijke deelname aan besprekingen in Islamabad, met als doel een vredesproces in gang te zetten, liggen nog geen drie maanden.

De omslag kwam met het nieuws op 30 juli dat mullah Mohammed Omar, de onbetwiste leider van de Talibaan-beweging sinds die begin jaren negentig werd opgericht, al twee jaar eerder was overleden. Dat bracht mullah Akhtar Mansour, die zich opstelde als plaatsvervanger van mullah Omar, in een lastig parket. Mansour beweerde dat hij berichten overbracht van en naar mullah Omar, die zich zou schuilhouden omdat jacht op hem werd gemaakt. Het was Mansour die de verzoeningsgerichte krachten binnen de Talibaan leidde. Maar nu is hij opnieuw op oorlogspad.

Ironisch genoeg was het de Afghaanse regering die bekend maakte dat de Talibaanleider was overleden. Waarschijnlijk in de verwachting dat de Talibaanbeweging hierdoor zou splijten en er meer ruimte zou komen voor vredesbesprekingen. Het tegendeel gebeurde. De splitsing was weliswaar een feit: dissidente Talibaan-commandanten die van geen vrede wilden weten en wilden doorvechten, verenigden zich rond Mullah Yaqoub en Mullah Manan, de zoon en broer van de overleden mullah Mohammed Omar. Maar Akhtar Mansoor trok een andere conclusie dan verwacht: hij sloot de rijen door zijn vredesgewaad af te leggen en opnieuw, feller dan ooit, de strijd aan te gaan.

Sinds het bekend worden van mullah Omars dood pleegden de Talibaan de een na de andere grote actie. Kabul werd drie dagen lang bestookt met aanslagen; in Ghazni werden strijders uit een gevangenis bevrijd; in Helmand werd Musa Qala heroverd, het opiumstadje dat ten koste van vele Britse en Amerikaanse doden eerder aan de controle van de Taliban was ontworsteld; en in het zuiden en oosten van Afghanistan werden aanvallen gepleegd op politieposten.

Juist gisteren, enkele uren nadat in de vroege ochtend het Talibaanoffensief tegen Kunduz was losgebarsten, werd bekend dat de familie van mullah Omar zich achter mullah Mansour schaarde. Een verenigde Talibaan-beweging veroverde vervolgens Kunduz in minder dan 24 uur tijd. Een duur betaalde westers pr-bureau had de interne verzoening van de Talibaan niet beter kunnen plannen: vandaag is de eerste verjaardag van de beëdiging van Ashraf Ghani als president. Zijn regering bestrijdt de Talibaan.

Ook al is de verwachting dat de Talibaan Kunduz niet lang in handen zullen houden, de boodschap is onmiskenbaar. De beweging is sterker dan ooit, en in staat in een handomdraai een hele stad in te nemen. Een geduchte tegenstander die zonder de NAVO-steun die Afghanistan tot eind vorig jaar had, niet naar de onderhandelingstafel te bombarderen is.

    • Joeri Boom