Rusland: invasie Polen in 1939 was zelfverdediging

Het Poolse beleid leidde tot de ramp in 1939, zei de Russische ambassadeur in Warschau. Polen is diep beledigd.

Graffiti uit 2001 tegen een Russische generaal, op een monument in het Poolse stadje Pieniezno. Foto Wojtek Jakubowski/AP

En weer gaat het mis tussen Rusland en Polen. Met voorspelbare gevolgen greep Sergej Andrejev, de Russische ambassadeur in Warschau, afgelopen weekend nog maar eens in de grabbelton met historische disputen tussen beide landen.

Eerder deze maand twistten Rusland en Polen al over de sloop van een gedenkteken voor een Sovjet-generaal uit de Tweede Wereldoorlog in het Poolse stadje Pieniezno en het vandaliseren van een Sovjet-kerkhof door onbekenden in het dorpje Milejczyce.

Dit weekend gooide Andrejev nieuwe olie op het vuur in een interview met de Poolse tv-zender TVN24. Daarin omschreef hij de Sovjet-invasie van Polen in 1939 als een daad van zelfverdediging: „Het Poolse beleid leidde tot de ramp in september 1939, aangezien Polen tijdens de jaren dertig herhaaldelijk een coalitie tegen Hitlers Duitsland afblokte. Dat maakt Polen deels verantwoordelijk voor de ramp die toen plaats vond.”

Voor de Polen, die miljoenen mensen verloren in de oorlog, gelden de uitspraken van de ambassadeur als een revisionistische belediging en onderdeel van een anti-Poolse propagandacampagne. De invasie kwam er immers na een akkoord tussen de toenmalige Russische en Duitse ministers van Buitenlandse Zaken Molotov en Von Ribbentrop, waarbij Nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie Oost-Europa onderling verdeelden. Duitsland viel Polen vanuit het westen binnen, het Rode Leger overschreed de grens zestien dagen later vanuit het oosten.

Andrejevs relaas „ondermijnt de historische waarheid en reflecteert de meest hypocriete interpretatie van de gebeurtenissen uit de stalinistische jaren”, aldus de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Grzegorz Schetyna. Vanochtend heeft Andrejev zijn uitspreken weer ingetrokken.

Na een periode van dooi bereikten liepen de spanningen tussen beide landen weer op nadat Rusland de Krim annexeerde en de pro-Russische rebellen in Oekraïne ondersteunde. Ambassadeur Andrejev merkte recent op dat de Pools-Russische relaties niet meer zo slecht geweest zijn sinds 1945. „Dat is niet onze schuld,” zei hij. „Het gaat om een keuze van de Poolse zijde, die zowel onze politieke als culturele contacten bevroren heeft.”

In januari veroorzaakte Schetyna een rel door de bevrijding van vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau, zeventig jaar eerder, toe te schrijven aan Oekraïense soldaten. „Anti-Russische hysterie”, klonk het toen in Moskou. „Auschwitz werd bevrijd door het Rode Leger”, stelde de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov. „Daaronder bevonden zich Russen, Oekraïners, Tsjetsjenen, Tataren en Georgiërs.”

Russische pogingen om de Oost-Europese geschiedenis te herschrijven, blijven niet beperkt tot Polen. Enkele maanden geleden joeg de Russische staatszender Rossiya 1 ook de regeringen van Tsjechië en Slowakije in de gordijnen met een documentaire over de Sovjet-invasie van het toen nog verenigde Tsjechoslowakije in 1968.

De hardhandige onderdrukking van de Praagse Lente wordt daarin afgeschilderd als een noodzakelijke invasie, met als doel het land te beschermen tegen dreigende NAVO-acties. De makers beweerden toegang gehad te hebben tot nieuw archiefmateriaal, dat een aanvulling zou vormen op de geschiedschrijving over 1968.

Zowel Tsjechië als Slowakije reageerden geschokkt. De Tsjechische buitenlandminister Lubomir Zaoralek sprak van „een grove verdraaiing” van de feiten. „We zijn ervan overtuigd dat de regering van de Russische Federatie afdoende stappen zal ondernemen om verdraaiingen te vermijden,” verklaarde de Slowaakse regering.

    • Roeland Termote