Onderzoek: ‘Toezicht van Infrastructuur en Milieu faalt’

Foto ANP/Bart Maat

Het toezicht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) op zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) en spoorbeheerder ProRail schiet ernstig tekort. Het functioneren van het Kadaster, het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen, de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) en Luchtverkeersleiding Nederland kan niet worden beoordeeld omdat prestatieafspraken ontbreken. De taakverdeling tussen ministerie en deze instellingen is onduidelijk.

Falend toezicht

Dat blijkt uit een evaluatie die dit voorjaar door externe onderzoekers is uitgevoerd in opdracht van het ministerie. De tweekoppige commissie onder leiding van de Rotterdamse bestuurskundige Wim Derksen trekt harde conclusies over falend toezicht. Het onderzoek vond plaats in opdracht van secretaris-generaal Siebe Riedstra, die deze zomer is overgestapt naar het ministerie van Veiligheid en Justitie.

Volgens de onderzoekers richt het toezicht zich vooral op bedrijfsvoering en procedures, niet op inhoud. Uit het rapport:

“De ‘bonnetjes’ zijn belangrijker dan de vraag of er zinvolle dingen zijn gedaan met de verstrekte publieke middelen.”

Angstonderwerp

Incidenten en wantrouwen zijn leidend, concluderen de onderzoekers. Ze constateren dat ICT een ‘angstonderwerp’ is op het ministerie. Het onderzoek, voltooid in april, is niet naar de Tweede Kamer gestuurd. Volgens een woordvoerder van IenM is dat niet vreemd: “Dit betreft interne bedrijfsvoering, het was geen wens van de Kamer.” IenM ontkent dat het kritische rapport in ‘een la is verdwenen’. “We nemen dit heel serieus. Met de RDW is een gesprek geweest, de andere drie grote zbo’s volgen nog.”

Weeffout

Een van de onderzochte organisaties is ProRail, die juist vanwege de moeizame relatie met het ministerie onder een politiek vergrootglas ligt. Staatsecretaris Mansveld (PvdA) staat onder druk omdat zij volgens de Kamer niet genoeg grip heeft op het spoorbedrijf. ProRail is geen zbo, maar is wel onderzocht om de vergelijkbare relatie met het ministerie. Anders dan bij de ‘echte’ zbo’s hanteren het ministerie en ProRail wel prestatieafspraken. Het probleem is volgens de onderzoekers een ‘weeffout’ die overal optreedt: verwarring over de rolverdeling tussen ministerie – ook enig aandeelhouder namens de staat – en toezichthouders.

Pro-actief informeren

Kamerlid Stientje van Veldhoven (D66) vindt dat Mansveld het rapport naar de Kamer had moeten sturen.

“Ik had deze informatie willen ontvangen. De Kamer moet pro-actief worden geïnformeerd door Mansveld, niet met een brief nadat er aandacht in de media is geweest. Ik wil een helder signaal krijgen dat ze de problemen bij ProRail erkent, en dat ze alle energie steekt in het oplossen daarvan.”

De Kamer spreekt morgen met Mansveld over ProRail.

    • Mark Duursma