Obama en Poetin  moeten wel met elkaar praten 

Na ruim twee jaar ontmoeten de presidenten van Rusland en Amerika elkaar vandaag weer. Hoe liggen de kaarten? Poetin kan een zwakke hand sterk uitspelen.

Foto AP/Carolyn Kaster Foto Carolyn Kaster/AP

De één heeft net een reeks successen geboekt in de internationale politiek, de ander heeft veel politieke goodwill en belangrijke handelsbetrekkingen verspeeld door een militair avontuur dat maar weinig heeft opgeleverd. De één heeft een aantrekkende economie, de ander kampt met economische stagnatie en oplopende inflatie.

En toch heeft de één, Obama, vandaag nauwelijks overwicht op de ander, Poetin. Het is eerder andersom. De positie van de Russische president mag objectief gezien niet sterk zijn, zijn kracht zit in iets anders. In het vermogen om een zwakke hand zó slim uit te spelen dat zijn tegenspeler, die er eigenlijk veel beter voor staat, de mindere lijkt.

Zo liggen de kaarten voor de top tussen Obama en Poetin, vandaag in New York, in de marge van de jaarvergadering van de Verenigde Naties. Meer dan twee jaar hebben de presidenten geen formele ontmoeting met elkaar gehad. Obama voelde daar even niets voor, nadat Rusland klokkenluider Edward Snowden asiel had verleend en vooral na de Russische annexatie van de Krim en de militaire destabilisatie van het oosten van Oekraïne. De Amerikaanse president wilde de indruk vermijden zich bij het Russische optreden neer te leggen. En de persoonlijke verhoudingen tussen de twee mannen waren toch al slecht: de macho- en branie-achtige houding van Poetin wekte eerder al de ergernis en spotlust van Obama op.

 

Maar nu kon hij er niet meer om heen om in te stemmen met een ontmoeting met zijn Russische ambtgenoot. Volgens de woordvoerder van het Witte Huis streefde Poetin „wanhopig” naar deze ontmoeting en had hij er herhaaldelijk op aangedrongen. Het Kremlin ontkent dat. Zeker is dat de uitzichtloze situatie in Syrië Obama weinig andere keus liet dan het gesprek met de Rus te hervatten.

Obama wil een ander gesprek

Het was Obama vermoedelijk liever geweest als de top van zo’n 150 staatshoofden en regeringsleiders bij de VN dezer dagen in het teken had gestaan van zijn opmerkelijke diplomatieke resultaten: het nucleaire akkoord met Iran, het herstel van de diplomatieke betrekkingen met Cuba en de afspraken met China over het klimaat. Veel lidstaten van de VN, en ook de paus, juichen dat allemaal toe.

Maar in het VN-hoofdkwartier dreigen een ander onderwerp, en een andere wereldleider, die successen in de schaduw te stellen. Sinds vrijdag zijn hier al veel staatshoofden en regeringsleiders bijeen voor een top over de zogeheten Duurzame Ontwikkelingsdoelen. Maar het thema dat al dagen rondzingt in de wandelgangen betreft president Poetin en de Russische rol in Syrië.

Wat heeft de recente Russische bouw van een luchtmachtbasis in Syrië en de legering van Russische militairen daar te betekenen? En zou Poetin vandaag in zijn toespraak tot de Algemene Vergadering van de VN met een vredesinitiatief voor Syrië komen, een voorstel voor een nieuwe coalitie tegen Islamitische Staat? Met de onuitgesproken bedoeling Assad in het zadel te houden? Het feit dat Poetin voor het eerst in tien jaar weer naar de VN is gekomen, draagt bij aan de hoge verwachtingen voor zijn optreden.

„Met wat de Russen nu in Syrië doen, heeft Poetin Obama uit de krantenkoppen verdreven’’, zegt VN-kenner Richard Gowan, van New York University. „En de VS op hun beurt maken een verwarde indruk: Obama kan moeilijk nog beweren dat hij greep heeft op wat er in het Midden-Oosten gebeurt. In die zin heeft Poetin het kleed onder Obama vandaan getrokken.”

 

Poetin heeft zo een aantal punten gescoord. Het falen van het westen om de oorlog in Syrië te beëindigen staat internationaal nu volop in de aandacht. De Europese landen zijn de urgentie daarvan gaan inzien door de vluchtelingencrisis. Een alternatieve aanpak voor de strijd tegen IS is bespreekbaar, ook als dat betekent dat Ruslands bondgenoot Assad voorlopig kan blijven zitten.

Poetin wil sleutelrol claimen

Verder is de internationaal impopulaire oorlog in Oekraïne door dit alles in New York naar de achtergrond gedrongen. En Poetin, vanwege „Oekraïne” door het westen uit de G8 gezet, heeft weer een belangrijke rol op het wereldtoneel. Dat biedt hem ook in eigen land de mogelijkheid te laten zien dat hij internationaal helemaal niet geïsoleerd is, maar juist een sleutelrol speelt. Dat ook Obama nu erkent dat Rusland onmisbaar is voor het oplossen van grote internationale problemen. En dat Poetin Russische daadkracht stelt tegenover westerse zwakte en besluiteloosheid.

Maar hoe lang die indruk standhoudt is wel de vraag. „Op korte termijn heeft Poetin nu momentum”, zegt VN-expert Richard Gowan. „Maar op lange termijn kan zijn avontuur in Syrië helemaal verkeerd lopen. Terwijl het nucleaire akkoord met Iran op lange termijn waarschijnlijk als een grote prestatie van Obama gezien zal worden.” 

De presidenten Obama en Poetin, tijdens een ontmoeting in 2013. Foto ANP/ Alexei Nikolsky

De tactische behendigheid van Poetin en zijn team mag groot zijn, veel strategische resultaten hebben ze niet bereikt. De interventie in Oekraïne kan moeilijk als een triomf worden gezien nu het grootste deel van het land zich steeds verder van Rusland afwendt. De economische en politieke kosten van de hele onderneming zijn hoog. In Syrië heeft Rusland zijn bondgenoot Assad wel even een steun in de rug kunnen geven, maar daarmee verbindt het zich aan een man die door een groot deel van de wereld gezien wordt als een oorlogsmisdadiger.

Bovendien kiest Moskou, net als eerder in Oekraïne. voor een machthebber die er heel zwak voor staat. Het kan goed dat Poetin weer op het verkeerde paard wedt. Als Assad alsnog valt, of verder in het nauw wordt gedreven, zou dat ook voor Poetin een pijnlijke nederlaag zijn.

    • Juurd Eijsvoogel