Kritisch rapport raakt positie Mansveld

Ministerie stuurde rapport over falend toezicht op onder meer ProRail niet naar Kamer.

Het toezicht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu op zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) en spoorbeheerder ProRail schiet ernstig tekort. Het functioneren van het Kadaster, het CBR, de RDW en Luchtverkeersleiding Nederland kan niet worden beoordeeld omdat prestatieafspraken ontbreken. De taakverdeling tussen ministerie en deze instellingen is onduidelijk. Bij de zbo’s bestaat veel onvrede over het toezicht vanuit het ministerie van IenM.

Dat blijkt uit een evaluatie die door externe onderzoekers is uitgevoerd in opdracht van het ministerie. De tweekoppige commissie onder leiding van de Rotterdamse hoogleraar bestuurskunde Wim Derksen trekt harde conclusies over falend toezicht. Het onderzoek vond plaats in opdracht van secretaris-generaal Siebe Riedstra, die deze zomer is overgestapt naar het ministerie van Veiligheid en Justitie.

Volgens de onderzoekers richt het toezicht zich vooral op bedrijfsvoering en procedures, niet op inhoud. Uit het rapport: „De ‘bonnetjes’ zijn belangrijker dan de vraag of er zinvolle dingen zijn gedaan met de verstrekte publieke middelen.” Incidenten en wantrouwen zijn leidend, concluderen de onderzoekers. Ze constateren dat ICT voor ambtenaren een ‘angstonderwerp’ is, waar het ministerie geen greep op heeft.

Ministerie van IenM: dit betreft interne bedrijfsvoering

Het onderzoek, voltooid in april, is niet naar de Tweede Kamer gestuurd. Volgens een woordvoerder van IenM is dat niet vreemd: „Dit betreft interne bedrijfsvoering, het was geen wens van de Kamer.” IenM ontkent dat het kritische rapport in ‘een la is verdwenen’. „We nemen dit heel serieus. Met de RDW is een gesprek geweest, de andere drie grote zbo’s volgen nog.”

Een van de onderzochte organisaties is ProRail, het bedrijf dat juist vanwege de moeizame relatie met het ministerie onder een politiek vergrootglas ligt. Staatsecretaris Mansveld (PvdA) staat onder druk omdat zij volgens de Kamer niet genoeg greep heeft op het spoorbedrijf.

ProRail is geen zbo, maar is ook onderzocht omdat de relatie met het ministerie vergelijkbaar is. Anders dan bij de ‘echte’ zbo’s hanteren ministerie en ProRail wel prestatieafspraken. Het probleem bij ProRail is volgens de onderzoekers een ‘weeffout’ die overal optreedt: verwarring over de rolverdeling tussen ministerie – ook enig aandeelhouder namens de staat – en toezichthouder. Bij ProRail is dat de raad van commissarissen, sinds zomer 2014 onder voorzitterschap van oud-minister Hans Alders.

Kamerleden: we krijgen dus niet alle rapporten te zien

Kamerlid Stientje van Veldhoven (D66) vindt dat Mansveld het rapport naar de Kamer had moeten sturen. „De Kamer moet pro-actief worden geïnformeerd door Mansveld, niet met een brief nadat er aandacht in de media is geweest.” Kamerlid Martijn van Helvert (CDA): „Dit bevestigt ons vermoeden dat we niet alle rapporten krijgen. Daarom willen we uiterlijk morgen alles over ProRail ontvangen.” De Kamer spreekt morgenavond met Mansveld over ProRail.