Zijn de tabakslobby en de staat te goed bevriend? Vier vragen

De staat luistert wel erg goed naar de tabakslobby, vindt een stichting tegen roken. De stichting daagde de staat hierom voor de rechter. Vier vragen over deze zaak, die vandaag dient.

ANP / Lex van Lieshout

Het is een opmerkelijke eis die vandaag bij de rechtbank Den Haag wordt behandeld. Heel kort samengevat luidt die: de staat mag niet meer met de tabakslobby praten over tabaksbeleid. De stichting die de rechtszaak vorig jaar begon, Stichting Rookpreventie Jeugd, vindt dat ministers en ambtenaren veel te innig samenwerken met tabaksproducenten.

Stichting Rookpreventie Jeugd, wie zijn dat?

Longartsen Wanda de Kanter en Pauline Dekker dagen de staat voor de rechter omdat de tabakslobby volgens hen te veel invloed heeft op het Nederlandse tabaksbeleid. ANP / Evert Elzinga

De naam zegt het eigenlijk al, het is een stichting die is opgericht om te voorkomen dat jongeren gaan roken. En om te zorgen dat rokers stoppen met roken. De stichting, die is opgericht door longartsen Pauline Dekker en Wanda de Kanter, beperkt zich niet tot publieksvoorlichting. Ze richt zich nadrukkelijk tot de politiek en de tabakslobby, die volgens Dekker en De Kanter veel te veel invloed heeft in Den Haag. Deze rechtszaak is daar een uitvloeisel van.

Wat doet de staat dan wat volgens de stichting niet mag?

Het oor laten hangen naar de tabakslobby. Bij de vaststelling van het rookbeleid zijn Nederlandse ambtenaren, staatssecretarissen en ministers constant in overleg met tabaksfabrikanten en talrijke lobbyclubs. Nederland poldert over alles, dus ook over accijnsverhoging, tegengaan van illegale sigarettenhandel, publiekscampagnes tegen roken, etcetera. De dagvaarding geeft liefst veertig pagina’s voorbeelden van contact tussen beleidsmakers en de lobbyclubs waarvan de tabaksindustrie zich bedient: mails over regulier overleg, overleg over voorgenomen accijnsverhogingen, overleg voor publiekscampagnes over verhoging van de leeftijd van het rookverbod, uitnodigingen voor kennismakingsgesprekken, congresuitnodigingen, enzovoorts.

Verslaggever Elsje Jorritsma zit bij de rechtszaak. Volg haar op Twitter.

Maar praten, dat mag toch wel?

Niet volgens de stichting. De staat heeft een bijzondere verantwoordelijkheid voor de volksgezondheid. En vaststaat dat roken enorm schadelijk is. Jaarlijks overlijden bijna 19.000 mensen aan de gevolgen van roken. En nicotine is een van de meest verslavende stoffen: 85 van de gebruikers ervan raakt verslaafd, tegen 3 procent van de gebruikers van alcohol, blijkt uit onderzoeksgegevens die de stichting opvoert in de processtukken.

De staat erkent dat ook, dat roken ongezond en verslavend is. Daarom heeft Nederland in 2001 voor een WHO-resolutie gestemd die de invloed van tabaksfabrikanten op beleid ontmoedigt. Bovendien heeft Nederland in 2003 een verdrag gesloten waarin het zich heeft verplicht de tabakslobby buiten de deur te houden bij het maken van rookbeleid. De aanbevelingen waarin het verdrag zijn uitgewerkt zijn zeer specifiek, en komen er op neer dat contacten tot een minimum worden teruggebracht, en de contacten die er zijn volledig transparant moeten zijn.

Dit is volgens de Stichting de eerste keer dat de lobbypraktijken van de tabaksindustrie onderwerp zijn van een rechtszaak. Gezondheidsschade door roken is al vaker onderwerp geweest van rechtszaken, net als bijvoorbeeld het rookverbod in de horeca.

Wordt het Nederlandse tabaksbeleid ook daadwerkelijk beïnvloed door de contacten met de lobby?

Dat is volgens de Stichting heel aannemelijk, maar dat doet er strikt genomen niet toe voor de vraag of de staat onrechtmatig handelt. Het enkele feit dat ministeries innige en frequente contacten onderhouden met de tabaksindustrie is al ontoelaatbaar, stelt de stichting. Maar er zijn ook voldoende voorbeelden van rechtstreekse invloed op het beleid, zegt de Stichting, zoals het afblazen van een voorgenomen accijnsverhoging in 2014, en verruiming van de mogelijkheid voor verkoop van losse sigaren.