Hongarije: Syriërs die Turkije verlaten zijn gelukszoekers, geen vluchtelingen

Europa begrijpt de Hongaarse reactie op migranten verkeerd. „Wij zijn niet xenofoob.”

Hongaarse soldaten maakten vrijdag een versperring van prikkeldraad met mesjes aan de Sloveens-Hongaarse grens. Aan de grens met Kroatië ligt er al een. FOTO Jure Makovec/AFP

„Hongarije wordt verkeerd begrepen.’’ Szabolcs Takács, staatssecretaris van Europese Zaken, zegt het een paar keer. Hij voegt er uit zichzelf aan toe dat het land dit deels aan zichzelf heeft te wijten, door de schrille retoriek die regelmatig te horen is. Maar daarnaast, zegt hij tijdens een kort bezoek aan Nederland, is het ook onwil van andere landen.

Waarom valt iedereen over Hongarije heen als het een hek bouwt, en praat niemand over de hekken die Spanje, Griekenland en Bulgarije hebben gebouwd ? Waarom duurde het zo lang voordat in Brussel werd onderkend dat er serieuze problemen waren op de Westelijke Balkanroute? Waarom zegt niemand dat de Syriërs die binnenstromen, helemaal niet naar ‘Europa’ willen, maar naar Duitsland of Zweden?

„Dit is een migratiecrisis’’, zegt Takács nadrukkelijk. Dat is hoe Hongarije aankijkt tegen de grote stroom mensen die blijft komen. Het gebruik van die term in plaats van het woord ‘vluchtelingencrisis’ verklaart de opstelling van zijn land in de afgelopen maanden.

Takács legt zijn standpunt uit aan de hand van een vergelijking met 1956, toen de Russen Hongarije binnenvielen. „Tussen 1956 en 1959 hebben ongeveer 200.000 mensen Hongarije verlaten. Ze vluchtten voor een communistisch regime dat hen wilde vervolgen of martelen wegens hun rol, vermeend of niet, in het verzet tegen het bewind. Ze gingen naar twee buurlanden, Joegoslavië en Oostenrijk. Naar de kampen, waar ze zich registreerden en wachtten.”

Pas nadat een ander Europees land toestemming had gegeven voor de komst van zo’n vluchteling, gingen ze weg, zegt hij.

De situatie met de Syriërs is heel anders, vindt Takács. Zeker, die hebben moeten vluchten voor het geweld in hun land. Daar is geen discussie over. Maar als ze dan in een van de buurlanden zijn terechtgekomen, in Turkije, Libanon of Jordanië, zijn ze veilig.

Voor u zijn de Syriërs die naar Europa komen, geen vluchteling?

„Deze mensen verlaten Turkije niet omdat daar hun leven wordt bedreigd, maar omdat ze een beter leven willen hebben. Ze geloven dat het in Duitsland beter is, en dan vooral nog in Beieren. Er zijn berichten dat mensen die in München op de trein naar Berlijn werden gezet, aan de noodrem trokken omdat ze daar niet heen wilden. Ik begrijp dat. Maar dit gaat niet over mensenrechten.”

Zegt u dit niet ook wegens de cultuurverschillen? Veel Syriërs zijn moslim.

„Wij geloven dat Europa gebaseerd is op de antieke Griekse cultuur, de Romeinse wetten en christelijke waarden. Als Zweden zijn demografische problemen wil oplossen met migratie, prima. Maar wij willen dat op een andere manier doen, niet met een groep uit een cultuur die van de onze verschilt. Hongarije staat daarin niet alleen. De landen achter het voormalige IJzeren Gordijn hebben geen grote moslimgemeenschap waar anderen zich bij kunnen aansluiten. Daarom stellen de Slowaken, de Tsjechen en wij ons zo op. Als echte vluchtelingen zich willen vestigen in Hongarije, zijn ze natuurlijk welkom. Maar wij hebben de mensen die de grens met Servië over kwamen, gevraagd of ze in Hongarije willen wonen. Als ze ja zeggen, gaan ze het asielproces in. Maar ze willen niet naar Hongarije.”

Soms klinkt de Hongaarse opstelling als een verbeten gevecht tegen globalisering. Alsof je je nog kunt terugtrekken in je eigen natiestaat en een muur bouwen tegen de buitenwereld. Alsof dat past in het Europa van democratie en mensenrechten.

„Je kunt wel nog steeds proberen ontwikkelingen te controleren. Als iemand uit Syrië zich in Hongarije wil vestigen en voldoet aan de vereisten, waarom niet? Maar ze willen niet naar Hongarije of andere landen in Midden-Europa. Het is waar dat we op beleidsniveau geloven dat de traditionele Europese waarden bewaard moeten worden. We hebben, met al die incidenten in Europa, ook de keerzijde van de multiculturele samenleving gezien. Maar we zijn niet xenofoob. We willen alleen de mensenstroom onder controle brengen.”

Hongarije heeft gepleit voor meer geld voor de opvang in Turkije, en voor pogingen om de crises in Libië en Syrië op te lossen. Dat is voor de lange termijn – als er al überhaupt mogelijkheden bestaan in Syrië. Maar hoe wilt u nu, op dit moment, de mensenstroom onder controle brengen?

„[Europees ‘president’] Tusk was in vluchtelingenkampen in Turkije en Jordanië en zei dat bij de mensen daar een breed gedragen gevoel bestaat dat ze erg welkom zijn in Europa. Tusk zei dat dat een misvatting is. Deze mensen worden misleid. En we praten niet over tienduizenden, maar over miljoenen. Europa moet niet de boodschap sturen dat iedereen welkom is. We moeten hier rationeler, pragmatischer mee omgaan. Wat de Britten doen, is verstandig. Cameron heeft gezegd dat hij 20.000 mensen wil opnemen in vijf jaar. Maar dan wel mensen uit de kampen, die met het vliegtuig kunnen komen. Dan zie je geen zuigelingen meer in kleine bootjes.”

Brussel heeft voorgesteld asielzoekers die in Italië, Griekenland en Hongarije zijn, via quota te spreiden over de rest van Europa. Hongarije wil dat niet. Maar dat zou toch ook in uw voordeel zijn?

„Het gaat om het principe. Wij denken niet dat je met dit systeem de crisis kunt oplossen. Als je 2.500 mensen naar Riga brengt, hoe zorg je dan dat ze daar blijven? Ik denk dat ze binnen twee weken in München zitten. Ze hebben geen uitzicht op een baan in Riga, en daar is geen gemeenschap waar ze aansluiting bij vinden.

„De Hongaarse regering en de Hongaarse samenleving zijn niet tegen vluchtelingen. Wat we willen, is illegale migratie controleren. Dit is de grootste uitdaging voor de EU in veel jaren, moeilijker op te lossen dan de financiële en economische problemen. We moeten het Schengensysteem veilig stellen, het vrije verkeer van Europese burgers. Als we dat niet kunnen redden, zal dat een erg negatief effect hebben op de verdere integratie van Europa.”

En Schengen redden betekent, in uw optiek, scherpere controles aan de buitengrenzen.

„Ja. En als Griekenland dat niet alleen kan, moeten we Griekenland helpen.”

Waarom klinkt de retoriek vanuit Hongarije vaak zo schril?

„We moesten onze stem verheffen omdat mensen niet luisterden. Op de buitengewone top over migratie in april werd niet eens gesproken over de Westelijke Balkanroute. Ze accepteerden niet dat we een probleem hadden. De kritiek op ons hek? Het is hek nummer vijf in Europa. Spanje, Griekenland, Bulgarije hebben eerder hekken gebouwd, en dan hebben we ook nog de hekken bij Calais. Het Spaanse hek is notabene deels met Europees geld gebouwd.”

Maar toch. Premier Orbán heeft de afgelopen maanden wel erg hard gereageerd.

„Het kan zijn dat Orbán door zijn harde reactie mensen van zich vervreemdt. Dat bestrijd ik niet. Maar een groot aantal mensen in de Europese samenlevingen stelt precies dezelfde vragen als hij.”