‘Eén op de vijf Nederlanders mijdt dokter wegens hoog eigen risico’ ‘Zorg mijden leidt tot hogere zorgkosten’

Dat beweerden respectievelijk RTL Nieuws en de NOS vorige week

illustratie tamara pruis

De aanleiding

Verschillende media sloegen vorige week maandag alarm: mensen mijden zorg omdat het te duur is!

RTL Nieuws meldde: „Eén op de vijf Nederlanders gaat niet naar de dokter als dat nodig is. Ze vrezen voor hoge kosten door het eigen risico.” En dit heeft niet alleen voor deze mensen zelf nadelige gevolgen, aldus een bericht op NOS.nl: „Het uitstelgedrag leidt vaak tot ergere medische klachten en daardoor uiteindelijk tot hogere kosten.”

We checken beide stellingen.

Waar is het op gebaseerd?

De mediaberichten waren onder andere gebaseerd op een onderzoek van zorgverzekeraar VGZ. Dat liet TNS Nipo een onderzoek doen naar de effecten van het verhoogde eigen risico. Hiervoor heeft een representatieve groep van 793 Nederlanders vragen beantwoord over hun ‘zorggedrag’. Uit het onderzoek bleek dat 18 procent van de Nederlanders sinds 1 januari 2015 weleens zorg heeft uitgesteld of gemeden.

Dat uitstelgedrag tot hogere kosten leidt, is een uitspraak van VGZ-baas Tom Kliphuis bij de presentatie van het onderzoek.

Een woordvoerder van VGZ laat weten dat de uitspraak berustte op een aanname: „Een deel van de mensen geeft aan dat hun klachten verergerd zijn. Dan mag je ook veronderstellen dat er meer medicijnen of behandelingen nodig zijn om ze te helpen.”

En, klopt het?

Allereerst: onderzoek waarbij mensen naar hun mening wordt gevraagd is weinig betrouwbaar, zegt Wim Groot, hoogleraar gezondheidseconomie aan de Universiteit van Maastricht. Of het verhogen van het eigen risico daadwerkelijk heeft geleid tot minder zorggebruik moet nog onderzocht worden. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is daar nu samen met de Consumentenbond en de Landelijke Huisartsenvereniging mee bezig, maar op de uitkomst daarvan moeten we nog wachten.

Maar ook als het onderzoek wel een goed beeld geeft van de realiteit, trekt RTL Nieuws niet de juiste conclusie. De stelling dat één op de vijf Nederlanders niet naar de dokter gaat als dat nodig is vanwege de hoge kosten van het eigen risico, klopt op een aantal manieren niet. Ten eerste is volgens het onderzoek slechts 7 procent van de Nederlanders een echte zorgmijder; de andere 11 procent ging wel naar de dokter, maar dan later. Ten tweede doet het onderzoek geen uitspraken over of doktersbezoek in alle gevallen nodig was. Soms gaan klachten immers ook zonder een dokter gewoon over. Uit een eerdere enquête, in 2013 uitgevoerd door onderzoeksbureau Gfk, bleek dat 4 procent van de Nederlanders een ‘waarschijnlijk ongewenste zorgmijder’ is: iemand bij wie de klachten zijn verergerd. Ten derde: slechts 47 procent van de zorgmijders en -uitstellers zei dat de hoogte van het eigen risico de reden was voor het afzien van zorggebruik. We beoordelen de stelling van RTL Nieuws om deze redenen als onwaar.

Dan de vraag of zorg mijden tot hogere zorgkosten leidt, zoals de NOS berichtte. We leggen de stelling voor aan drie hoogleraren gezondheidseconomie: de eerdergenoemde Wim Groot van de Universiteit van Maastricht, en Frans Rutten en Erik Schut van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Alle drie zeggen geen onderzoek te kennen dat dit bevestigt. Uit onderzoek blijkt dat een hoger eigen risico op korte termijn juist leidt tot lagere kosten omdat mensen minder snel naar de arts gaan, zegt Erik Schut. Naar de gevolgen voor de lange termijn is in Nederland geen onderzoek gedaan.

Schut wijst, net als de andere twee, op een grootschalig Amerikaans onderzoek uit de jaren tachtig naar de gevolgen van hoge eigen betalingen. „Bij de 5 procent deelnemers met de laagste inkomens en een slechte gezondheid leidden hoge eigen betalingen tot een meetbare verslechtering van hun gezondheidstoestand”, zegt Schut. Maar: „Of deze verslechtering vervolgens op langere termijn leidde tot meer zorggebruik en hogere zorgkosten is niet gemeten.” Daarnaast is het zo dat deze resultaten „niet kunnen worden gegeneraliseerd naar Nederland”, waarschuwt Wim Groot. De stelling van NOS beoordelen we daarom als ongefundeerd.

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt

    • Floor Rusman