College Bloemendaal ontploft na jaren strijd

‘Unieke’ gemeente „valt niet te besturen”, zegt D66-wethouder

Leonard Heukels zet zijn cappuccino even neer. Zijn mening over de vrijdag opgestapte burgemeester Aaltje Emmens? De fractievoorzitter van Liberaal Bloemendaal lacht. „Aardige vrouw hoor, maar gezag had ze niet.” Dat is ook niet gek, legt Heukels uit. „Als je hier burgemeester bent, heb je het maatschappelijk niet echt gemaakt. Toch?”

Welkom in Bloemendaal. Een „unieke gemeente”, zegt Heukels, in het dagelijks leven advocaat. De bevolkingsopbouw is inderdaad vrij overzichtelijk: hoogopgeleid, succesvol en welgesteld. Heukels: „En mondig.”

Precies die combinatie zorgt al jaren voor aanhoudende politieke problemen. Na het vroegtijdige vertrek van waarnemend burgemeester Emmens afgelopen vrijdag, is Bloemendaal sinds gisteravond helemaal stuurloos. D66 blies de coalitie met GroenLinks en de in Bloemendaal zeer machtige VVD op. D66-wethouder Jur Botter: „Bloemendaal valt niet te besturen.”

Dat ondervonden de afgelopen jaren verschillende burgemeesters, wethouders en raadsleden. In Bloemendaal is tijd en geld in overvloed aanwezig, maar daadwerkelijke problemen om op te lossen zijn er amper. Het gevolg: in de politiek verzandt men in details, bij voorkeur in de portefeuille ruimtelijke ordening. Want over één ding is Bloemendaal het wel eens: aan het rustieke dorpsgezicht moet zo weinig mogelijk veranderen.

In juli presenteerde Emmens (PvdA) haar analyse van de bestuurscultuur. Ze constateerde „ruwe omgangsvormen, machtspolitiek en dusdanig hinderlijke bemoeizucht” dat van een effectief gemeentebestuur geen sprake kan zijn. Iets wat een enkel raadslid ook constateert. Het talentvolle VVD-raadslid Fabienne Hendricks stopte er in juni mee. In haar afscheidsspeech hield ze haar collega’s voor: „Ik maakte weken waarin ik drie avonden per week van huis was voor vergaderingen waarbij ik geen invloed had op wanneer ze plaatsvonden, hoe lang ze duurden en maar beperkt waar ze over gingen.” Een constatering die volgens haar „als signaal mocht worden opgevat”. Dat werd het niet. Evenmin als het rapport van Emmens.

Heukels lacht: „De raad functioneert prima.” VVD-raadslid Peter Boeijink: „Politiek is nu eenmaal de wrijving der meningen.”

Wie zich informeert over de Bloemendaalse malaise maakt kennis met fascinerende sociologische verschijnselen. Allereerst: de politieke onrust speelt zich af binnen de muren van de gemeentepolitiek. Daarbuiten haalt men de schouders erover op. Inwoonster Monica van Waesberghe-Kessel: „Mijn indruk? Laat ze iets zinnigs gaan doen met hun leven.”

Wie zich wil in de lokale politiek verdiepen, kan zich op verschillende plaatsen laten bijscholen. Bijvoorbeeld bij de hockeyclub, zoals gistermiddag tijdens de hoofdklassewedstrijd Bloemendaal - SCHC (2-2). Langs de lijn, is op te tekenen dat in het dorp „een binnenring” en „een buitenring” bestaat. De eerste is de gemeenteraad, de tweede bestaat uit informele, vaak aan de VVD gelieerde netwerkclubjes waar de bandbreedte van de politiek wordt bepaald. Aan de VVD-fractie om te zorgen voor de naleving ervan.

Wim de Gelder, burgemeester van 2005 tot 2009, herkent de typering. „De echt invloedrijke VVD’ers krijg je niet te spreken. Dat gaat via partijtentakels.” Dat komt volgens De Gelder (GroenLinks) mede doordat een burgemeester in Bloemendaal nauwelijks aanzien heeft. „Als burgemeester word je gedoogd, hooguit geaccepteerd.” Emmens, de vijfde burgemeester sinds 2000: „Dat herken ik wel.”

Hoe diepliggend de problematiek in Bloemendaal is, illustreert het dossier Elswoutshoek, een door de broers Slewe in 2009 gekocht landgoed. De twee succesvolle ondernemers hebben (ver)bouwplannen. Een van hen, eigenaar van de lokale strandtent Parnassia, heeft bij de gemeente dan al de naam lastig te zijn. Brutaal ook. Bovendien komen de mannen uit Amsterdam-West. Geen pré bij „de buitenring”, die niet alleen de bandbreedte van de politiek bepaalt, maar bij voorkeur ook voor wíe die geldt.

Niet voor de Slewes, zo blijkt. Hun bouwplannen en non-conformistische opstelling leidt tot een vete die het gemeentehuis nu al ruim vijf jaar gijzelt. Rechtszaken, bemiddelaars, procesmanagers, mediation; geen middel is geschuwd. Allemaal omdat het vanaf het allereerste moment ontbrak aan duidelijke afspraken en gezond verstand. Fraai verbeeld door een detail uit 2013.

Dan constateert een ambtenaar „vanaf de openbare weg” dat zich op het landgoed zand bevindt „dat eerder niet aanwezig was”. Hét bewijs voor de gemeente van de onbetrouwbaarheid van de bewoners. Een leugen die met een grondonderzoek moet worden geboekstaafd door een professioneel grondbedrijf, desnoods onder politiebegeleiding. Dat valt te lezen in documenten die deze krant heeft verkregen met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur. De rompslomp van een grondonderzoek noch de kosten van tienduizenden euro’s zijn voor het gemeentebestuur reden zich te bedenken.

In de zomer van 2014 volgt de uitkomst. Op basis van „uitgevoerde veldwerkzaamheden en laboratoriumanalyses” constateert het grondbedrijf dat er geen zand is gestort. Wel is de aarde „omgewoeld”, aldus de bestuursrechter in Haarlem die zich ook over de kwestie buigt.

De uitweg uit de bestuurlijke impasse is eenvoudig, zegt Leonard Heukels. Een coalitie zonder de VVD. „Als D66 en GroenLinks me nu bellen, zitten we morgen aan tafel.”

    • Hugo Logtenberg