Collecteren voor een vroege Magritte

Lang aasde Boijmans-directeur Ex op een vroege Magritte. Een collecte en zeven fondsen bekostigen die.

René Magritte: ‘Le miroir vivant’, 1928, olieverf op doek.

Met een collectebus in het museum probeert Museum Boijmans Van Beuningen de laatste 120.000 euro bij elkaar te brengen voor een schilderij van de Belgische kunstenaar René Magritte (1898-1967), dat het voor naar schatting tegen de 3 miljoen euro heeft aangekocht.

Het gaat om Le miroir vivant uit 1928, een van de ruim veertig ‘woordbeeldschilderijen’ die Magritte vroeg in zijn carrière maakte. Volgens directeur Sjarel Ex „een prachtige toevoeging aan de collectie surrealistische kunst van Boijmans”. Vanaf 10 oktober zal het museum de aanwinst vieren met een speciale tentoonstelling.

Van de Belgische verkopers kreeg het museum tot het einde van het jaar de tijd om de aankoopsom bij elkaar te krijgen. Met toezeggingen van zeven fondsen slaagde Boijmans, dat een jaarlijks aankoopbudget heeft van slechts 50.000 euro, daar bijna in. Toch is de aankoop inmiddels zeker, want als het plan met de collectebus onvoldoende oplevert, zal de Vereniging Rembrandt het ontbrekende bedrag aanvullen. Voor het aankoopfonds komt die garantstelling bovenop de 800.000 euro die het al toezegde voor Le miroir vivant.

Boijmans, dat al vier schilderijen en één sculptuur van Magritte bezit, aasde al lang op een vroege Magritte. In de vorig jaar uitgebrachte documentaire Conducting Boijmans is te zien hoe Ex in december 2013 in New York op bezoek ging bij de eigenaren van Le miroir vivant. Die vroegen toen nog een absurd hoog bedrag voor het schilderij, zegt Ex, zeker twee miljoen te veel. „Dan denk je: jammer, laten we maar gaan voor een van de vier andere goede woordbeeldschilderijen in particuliere handen.”

Tot Ex’ verrassing hing het schilderij in maart op de kunstbeurs Tefaf in Maastricht, nu met een veel lagere richtprijs. In de stand van de Brusselse kunsthandel Vedovi belegde hij meteen een spoedvergadering met het bestuur van de Vereniging Rembrandt. Toen die het doek als een „reële wens” bestempelde, hoopte de Boijmans-directeur een optie op het schilderij te kunnen krijgen. Ex: „Maar daar voelde de eigenaar van Vedofi niet voor. Hij zei: ‘De beursvloer in Maastricht is nu de duurste grond ter wereld, ik wil het schilderij hier kunnen verkopen’.”

Toen het doek tien dagen later nog niet was verkocht, kreeg Boijmans alsnog een optie voor een periode van acht weken. Het museum kreeg het schilderij in bruikleen en had een paar dagen later, na spoedprocedures, toezeggingen van de Vereniging Rembrandt en het Mondriaan Fonds van 8 en 3,5 ton. Daarna volgden het Fonds Willem van Rede, de stichting van het museum, de BankGiroLoterij, het VSB Fonds en het Prins Bernhard Cultuurfonds. Hoeveel dollar het museum precies voor het werk heeft moeten betalen, wil Ex niet kwijt. Wel dat hij al snel met een dollaroptie het valutarisico afdekte.

Op Le miroir vivant, de levende spiegel, staan wolken waarin Magritte woorden en begrippen heeft geschilderd. Een schilderij dat een brug slaat tussen het dadaïsme, het surrealisme en de pop-art, zegt Ex. „Die woorden koos Magritte vermoedelijk impulsief, de hand won het van het verstand.”

    • Arjen Ribbens