Catalanen zeggen geen

‘Samen voor ja’, de coalitie van partijen die in het Catalaans met Junts pel Sí wordt aangeduid, is gisteren de grootste geworden bij de parlementaire verkiezingen in Catalonië. Maar daarmee is allerminst gezegd dat de Catalanen zich voor volledige onafhankelijkheid hebben uitgesproken, dat ze zich van Spanje willen afscheiden.

De partijencoalitie van regiopresident Artus Mas komt in het parlement slechts aan een meerderheid door samenwerking met een kleinere separatistische beweging CUP. Behalve de wens tot afscheiding is er weinig dat deze ultralinkse partij deelt met Junts pel Sí, ze dringt zelfs aan op het vertrek van de in corruptieschandalen verwikkelde Mas. De basis voor samenwerking is dus smal.

Maar van grotere betekenis is dat slechts een minderheid van de Catalanen heeft gestemd op de separatisten. Dat deze partijen een parlementaire meerderheid behaalden, is het gevolg van het districtenstelsel, waardoor bijvoorbeeld de stemmen in de stad en de provincie Barcelona relatief minder gewicht hebben. Meer dan 52 procent van de kiezers in Catalonië stemde op een partij die níét voor onafhankelijkheid is, hooguit wel voor meer autonomie.

Dat lijkt in strijd met het, door het Spaanse constitutionele hof tegengewerkte, referendum dat vorig jaar november in Catalonië werd gehouden. Toen sprak 80 procent van de opgekomen kiezers, 2,2 miljoen Catalanen, zich uit voor onafhankelijkheid. Maar een meerderheid nam niet de moeite of koos er uit principiële overwegingen voor om niet naar de stembus te gaan.

Het is dus niet vol te houden te houden dat een overgrote meerderheid in Catalonië deze autonome regio wil losknippen van Spanje. En voor zo’n ingrijpend en gecompliceerd besluit zou een dergelijke uiting van de volkswil toch wel een vereiste moeten zijn.

Voor de tegenstanders van afscheiding – of twijfelaars – onder de Catalanen valt veel begrip op te brengen. Voor zover de motieven van de voorstanders van financiële aard zijn – Catalonië behoort tot de relatief rijkere regio’s in Spanje – valt daar tegenin te brengen dat de nadelen vermoedelijk groter zijn. De Catalanen zouden de Europese Unie moeten verlaten en hun munt, de euro, kwijtraken. Toetreding tot de EU zou vermoedelijk stuiten op een Spaans veto. Nog los van de regionale en riskante spanningen die afscheiding van Catalonië teweeg zou brengen.

Catalonië was tot in de achttiende eeuw zelfstandig en had in de twintigste eeuw veel te lijden onder het Madrid van dictator Franco. Het sentiment van de Catalanen daarover is begrijpelijk. Maar het verstandigste nu is het gesprek met de (toekomstige) Spaanse regering te heropenen over uitbreiding van de autonomie.