Opinie

    • Floor Rusman

Actie voeren voor je eigenwaarde

Mensen willen meer zijn dan alleen passieve consumenten, concludeert Floor Rusman. Vandaar dat ze graag actie voeren voor het referendum van GeenPeil.

Op het Haagse Plein sprak ik vrijdag een enthousiaste GeenPeil-vrijwilliger met een zelfgemaakt sandwichbord. Hij liep al vijf weken rond het Binnenhof om mensen te overtuigen dat ze de actie voor een raadgevend referendum moesten tekenen. Het was voor het eerst dat hij politiek actief was, vertelde hij. Zelfs tijdens de kruisrakettendemonstraties in de jaren tachtig was hij thuisgebleven. Maar nu moest hij van zichzelf in actie komen: anders had hij niet het recht om te klagen.

Toen ik vroeg wat hij na maandag – als de handtekeningen binnen moeten zijn – gaat doen, antwoordde hij lachend: „Dan is mijn leven voorbij.” Het was denk ik maar een halve grap, want deze man had overduidelijk een groter gevoel van eigenwaarde gekregen door het actie voeren.

Dat gold ook voor de andere vrijwilligers: de 70-jarige man die met tassen propvol flyers door de stad fietste en de senior die na een carrière in Brussel had besloten dat de maat vol was. Bij eerdere politieke manifestaties die ik bezocht – Occupy, de G1000, de Maagdenhuisbezetting – zag ik hetzelfde: voorheen passieve mensen die opleefden door het idee dat ze iets zinvols deden.

Dit weekend las ik een boek van de filosofe Susan Neiman, die zich druk maakt over de passiviteit van de hedendaagse burger. Wij hebben tegenwoordig alleen als consumenten iets te kiezen, schrijft ze: er zijn honderden soorten ontbijtgranen, maar als het om de écht belangrijke beslissingen gaat, hebben we niets te zeggen. En dat is kwalijk, want mensen zijn niet alleen consumenten, maar ook burgers.

Om haar punt te onderstrepen verwijst Neiman naar de schrijver Paul Goodman, die een halve eeuw geleden al iets soortgelijks schreef: „He believed that people need to grow into a culture that offers meaningful work, a sense of community, and faith that the world is responsive to their efforts.

Ik moest ineens denken aan een interview met een gederadicaliseerde moslim dat een tijdje geleden in deze krant stond. De jongen had vroeger met zijn ‘jihadvriendjes’ het idee dat hij de wereld kon veranderen. Nu hij afstand had genomen van die ideeën voelde hij zich geen beter mens. Vroeger was hij idealistisch, politiek betrokken, nu was hij alleen nog met zichzelf bezig.

Het interview liet zien dat het ook voor de eigenwaarde van deze ex-jihadist belangrijk was om meer te zijn dan een passieve consument. Zijn invulling van maatschappelijke betrokkenheid – aanslagen plegen – was wat anders dan die van de andere mensen die ik heb genoemd, maar de essentie is hetzelfde: mensen hebben niet alleen zeggenschap nodig over wat ze kopen, maar ook over in wat voor wereld ze leven. Als ze daarvoor niet genoeg ruimte hebben, zijn dit de gevolgen: tentjes op het Beursplein, een bezet Maagdenhuis en 400.000 handtekeningen voor een referendum.

    • Floor Rusman