Volkswagenschandaal is gevolg van Europees onvermogen

De klap is enorm, en de echo is nog lang niet weggestorven. Een week geleden bleek het Volkswagen-concern in de Verenigde Staten de vervuilingstest van zijn dieselauto’s grootschalig te hebben gemanipuleerd met software die uitdrukkelijk was bedoeld om de metingen te omzeilen. Sindsdien grijpt de crisis om zich heen. Het concern zelf hangen enorme boetes en schadevergoedingen boven het hoofd. Er zijn koppen gerold, met als voornaamste die van topman Winterkorn. En de vraag rijst of er andere fabrikanten zijn met soortgelijke praktijken en of het schandaal zich verder uitbreidt dan alleen bij dieselmotoren.

De levensvatbaarheid van de Duitse en mogelijk ook Europese auto-industrie staat op de korte termijn niet direct op het spel. Net als de banken destijds zijn zij simpelweg too big to fail. Maar voor de langere termijn zijn vraagtekens wel op hun plaats. Door zich te concentreren op diesel en deze krachtbron ten onrechte voor te stellen als milieuvriendelijk, zijn de werkelijk noodzakelijke innovaties veronachtzaamd. Elektrisch rijden heeft de toekomst. De enorme reputatieschade, zeker buiten Europa, maakt de achterstand nu alleen nog maar moeilijk in te halen. Op de lange termijn kan dat zeer nadelig uitpakken.

De Europese autoriteiten, zowel op nationale als communautaire schaal, zijn hier niet zonder schuld. De huidige inrichting van verbruiks- en vervuilingstesten is zonder meer vriendelijk voor de auto-industrie. Die heeft bovendien de kans gekregen om met behulp van nationale regeringen haar invloed op Europees niveau te doen gelden. Lage standaards en lakse methoden van afdwinging zijn het gevolg geweest. Regels lijken eerder een richtlijn voor gedrag dan dat zij tot op de letter moeten worden nageleefd en gecontroleerd.

Het moet dan ook niet verbazen dat de ontmaskering van Volkswagen in de rule based-cultuur van de Verenigde Staten moest plaatsvinden. Net als, om maar een paar recente voorbeelden te noemen, de ontmaskering van Tourheld Lance Armstrong, omkoping bij de in Zwitserland gevestigde FIFA en het schandaal rond het Europese rentetarief Libor bij de banken.

De bijbehorende boetes en schade in de VS mogen hier als hysterisch worden gezien, kennelijk werken ze wél. De afschrikwekkende werking is groot genoeg om het naleven van de regels beter af te dwingen. Nu die regels zelf nog. Als diesel, zwaar bevoordeeld ten opzichte van benzine, vele malen vervuilender voor mens en milieu is dan voorgespiegeld, dan moet het gebruik daarvan ernstig worden heroverwogen.

Daar zit de uitdaging voor de Europese automobielsector. En, op de kortere termijn, voor de Europese economie. Want nu het Volkswagenschandaal om zich heen grijpt, groeit de kans dat dit niet zonder gevolgen blijft voor het economisch herstel dat eindelijk, na zeven jaar crisis, leek door te zetten. De Griekse crisis wist, tot veler verrassing, de economische opleving niet in de wielen te rijden. De huidige vluchtelingencrisis is al een uitdaging genoeg. Een crisis in de Europese auto-industrie komt nu extra ongelegen. Het is dan ook te hopen dat de negatieve vertrouwenseffecten, als die zich voordoen, kortstondig optreden. Veel hangt af van een directe en besliste respons op nationaal en Europees niveau.

Het zou van grote ironie getuigen dat uitgerekend een Duits concern symbool wordt voor de Europese sjoemelcultuur. En dat de Duitse locomotief, die de Europese economie de afgelopen tijd uit het dal trok, op diesel blijkt te lopen.