‘Vanaf januari miljarden euro’s belastinggeld naar Oekraïne’

Dat stelt het referendum-initiatief ‘GeenPeil’ in een veelbekeken campagnefilmpje op internet

illustratie Tamara Pruis

De aanleiding

Ze zijn dichtbij hun gewenste referendum: het Burgercomité EU, weblog GeenStijl en het Forum voor Democratie, met hun referendum-initiatief ‘GeenPeil’. Gisteren zeiden ze nog maar 11.000 van de vereiste 300.000 handtekeningen nodig te hebben voor het afdwingen van een raadgevend referendum over het associatieverdrag van de EU met Oekraïne.

Die handtekeningen zijn onder andere geworven met een veelbekeken internetfilmpje waarin wordt uitgelegd wat dat associatieverdrag inhoudt.

Halverwege het filmpje stelt GeenPeil dat Oekraïne onmiddellijk ‘netto-ontvanger’ wordt „van miljarden belastinggeld”, „zodra de verdragen op 1 januari 2016 ingaan”. Dat is wat we checken.

Waar is het op gebaseerd?

Journalist Arno Wellens leverde informatie aan voor het filmpje. Hij liet gisteravond namens het Burgercomité EU weten de bewoording die GeenPeil gebruikt „niet zo handig” te vinden. Hij betreurt dat de nadruk wordt gelegd op de datum van 1 januari, maar verwacht wel dat er de komende jaren nog veel EU-geld naar Oekraïne zal moeten om de banken en de economie te redden.

En, klopt het?

Er gaan inderdaad miljarden euro’s aan belastinggeld naar Oekraïne. In het voorjaar van 2014 berekende het Internationaal Monetair Fonds (IMF) dat de komende twee jaar 27 miljard euro nodig zou zijn om het door oorlog en recessie getroffen land voor een faillissement te behoeden. Nederland is, net als 187 andere landen, lid van het IMF en geeft dus financiële steun aan het Fonds, dat onder meer tot doel heeft de wereldwijde economische groei te bevorderen. Momenteel loopt er al een financieel hulppakket aan Oekraïne van 15,5 miljard euro. Zoals altijd wanneer het Fonds steun verleent, gaat dat gepaard met verplichte hervormingen om de overheidsuitgaven te beperken en de economie concurrerend te maken.

De EU springt ook nog apart bij, net als bijvoorbeeld de VS en Japan. Het Europese geld wordt onder meer beschikbaar gesteld uit het ‘nabuurschapsbeleid’, dat moet zorgen voor stabiliteit, veiligheid en welvaart in landen die de EU omringen. Dat kan de Unie zelf economische voordelen bieden en kan helpen voorkomen dat er bij conflicten vluchtelingenstromen op gang komen. In het voorjaar was er al zes miljard euro aan EU-geld via giften en leningen naar Oekraïne gegaan.

Daarover geen twijfel dus. Volgens GeenPeil zorgt echter specifiek het associatieverdrag met Oekraïne per 1 januari voor Europese miljardensteun. „Dat is totale onzin”, zegt onderzoeker Guillaume Van der Loo van de onafhankelijke denktank CEPS in Brussel. „Het verdrag bestaat onder andere uit een vrijhandelsakkoord. Dat deel treedt in januari in werking en zorgt ervoor dat importtarieven en andere handelsbarrières verdwijnen. Dat staat los van financiële hulp aan het land. Die is er al en zal door het akkoord niet opeens toenemen”, aldus Van der Loo.

Wel staat er letterlijk in het associatieverdrag dat Oekraïne voor EU-steun in aanmerking komt. De bijstand wordt onder meer vastgesteld „op basis van de behoeften van Oekraïne”. Gisteren verlaagde kredietbeoordelaar S&P de kredietwaardigheid van het land nog naar ‘wanbetaler’. Nieuwe EU-steun valt dus zeker niet uit te sluiten.

Conclusie

Er gaan al miljarden aan belastinggeld naar Oekraïne. Dat wordt door het vrijhandelsakkoord binnen het associatieverdrag met de Europese Unie niet opeens meer. De bewering dat Oekraïne miljarden belastinggeld ontvangt „zodra de verdragen op 1 januari 2016 ingaan” beoordelen we daarom als onwaar

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt