‘Succes is dodelijk voor creativiteit’

André Manuel

(49) is cabaretier en muzikant. Onlangs won hij met Het geval apart de Poelifinario voor het indrukwekkendste cabaretprogramma.

Eigenheid

„Een jaar of elf was ik, toen ik met vriendjes muziek ging maken. Vanaf mijn eerste gitaar wist ik: dit is wat ik wil doen. Ik kon goed leren, maar was geen schools type en trad al veel op. Mijn ouders vonden het niets, maar ik was rebels en mijn vrienden waren net zo. Diepenheim is een rood, artistiek Twents dorp. Wij hadden een jongerencentrum in een gekraakte boerderij en een kunstenaarsvereniging. Op mijn twintigste kon ik leven van de muziek. Als autodidact, ik kan geen noot lezen. Ik heb nog kort een vooropleiding conservatorium gedaan, maar toen een leraar mij vroeg waar hij kon optreden, dacht ik: wegwezen.”

Noodzaak

„Het cabaret ontstond vanuit de muziek. Ik kon gewoon niet alles kwijt in de liedteksten. Mijn introducties werden steeds langer, langer dan de nummers zelf. Een liedje is in z’n vorm vrij dwingend en heeft meestal ook maar één onderwerp, in een show kan ik 150 onderwerpen laten passeren. Ik heb ook overal een mening over. In datzelfde jongerencentrum hadden we een politiek café, ik herinner me bijvoorbeeld dat een pater kwam vertellen over zijn werk in Chili. Onvoorstelbare invloeden, die heeft de jeugd van nu niet meer.”

Impact

„Ik begon met het maken van ideale schoonzoontheater. Braaf was de ommekeer. Het was de tijd van stille tochten tegen zinloos geweld, daar ergerde ik me enorm aan. Ik maakte een zinloos gewelddadige voorstelling. Zonder moraal. Er liep publiek de zaal uit. Ik vind het nog steeds mijn hoogtepunt. Ongeremd, woedend en verontrustend theater. Theater moet niet alleen amuseren, het moet concentratie eisen, verwarren, grenzen oprekken. Mijn boodschap is liefde. Maar als ik met Typhoon ons nummer ‘Zandloper’ zing en ik zie iedereen hartjes maken, denk ik: er is toch wel één chagrijn hier. Die contramine zoek ik op.”

Toon

„Ik geloof niet dat ik ander theater maak dan tien jaar geleden. Het is even ontregelend. Ik ben wel slimmer geworden in opbouw en formuleren. Een avondlang schelden op religie kan, maar het is interessanter de kant van de duivel te kiezen en mensen langzaam te laten ontdekken: vreemd concept die God. Het publieke debat is opgerekt, verhard. Nederland is echt veranderd. Kijk wat mensen elkaar via sociale media toewensen, luister naar het taalgebruik tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Hans Janmaat was een schooljongetje als je die terugziet. Braaf zou nu volstrekt acceptabel cabaret zijn.”

Momentum

„Het plan was: ik reis eerst naar Amerika, daarna naar Rusland en over beide landen maak ik een voorstelling. De dag nadat ik met teksten op zak terugkwam uit New York vlogen er twee vliegtuigen in de Twin Towers. Weg show. Sindsdien werk ik nooit meer vooruit, een programma schrijf ik in tien dagen. Sindsdien hoef ik ook nooit meer na te denken over onderwerpen, want het is onrustig gebleven. De moord op Pim Fortuyn, op Theo van Gogh, zelfs de vluchtelingenproblematiek van nu kun je herleiden tot die ene dag.”

Overgave

„Op het podium heb ik het gevoel dat ik verder mag met leven. Ik herken het bij bevriende artiesten, op het podium worden we wakker. Extreem wakker. Daarom kost het zoveel energie. Gisteren speelde ik met Typhoon op een benefiet voor vluchtelingen. Na vijf, zes minuten was ik helemaal kapot, omdat je dat met 100 procent moet doen, hartstochtelijk, anders gebeurt er niets. Daarna voel ik me heerlijk. Schrijven doe ik ook het beste in die gemoedstoestand. Mijn laatste show Het geval apart ontstond tijdens Oerol, tien dagen van optreden en schrijven, tien dagen ‘aan’. Daarna stond ik drie maanden ‘uit’.”

Schrikbeeld

„De band Bløf is bekend geworden met liedjes van Fratsen, de band waar ik nu weer mee speel. Stel dat ik de zanger van Bløf was, dan had ik nooit meer iets anders kunnen doen. Dat lijkt me verschrikkelijk. Ik maak theater en muziek, schrijf columns. Ik neem nu een plaat op met Fratsen, daarna een met Roosbeef en dan ga ik toeren door België. Ik waarborg mijn onafhankelijkheid, omdat succes dodelijk is voor creativiteit. De laatste twee jaar gaat alles vanzelf. Misschien heb ik, bijna vijftig, mijn vorm gevonden. Misschien is dit het einde, ben ik bijna dood nu ik zo’n grote prijs heb gekregen. Dat kan ook.”