Een nieuwe Cruijffie kweek je niet als een orchidee

Marco van Basten noemde deze week het plan Cruijff bij Ajax een ‘fabeltjeskrant’. Misschien heeft Van Basten wel gelijk, maar dat zou volgens Auke Kok slecht zijn voor het hele Nederlandse voetbal.

Foto ADE JOHNSON/ANP

De column waarmee Marco van Basten de aanval opende op Johan Cruijff was alles wat Johan Cruijff niet is: helder, evenwichtig, voorzien van kloeke feiten en argumenten. Al sinds zijn tienerjaren grossiert het boegbeeld van onze voetbalcultuur in nauwelijks te volgen wijsheden, waarbij een zweem van eigenbelang en rancune nooit ver weg is. En nu werd Cruijff plotseling van achteren getackeld door zijn vroegere oogappel Van Basten: door de huidige assistent-bondscoach en daarmee door iemand zonder andere belangen dan de behoefte zich openlijk uit te spreken over iets wat hem kennelijk dwarszit.

In tijdschrift Voetbal International (VI) maakte Van Basten deze week gehakt van de zogenaamde Fluwelen Revolutie (2010-2012). De veelbesproken coup van Cruijff, die moest leiden tot een betere jeugdopleiding van Ajax, werd door de vroegere Ajax-spits Van Basten gedegradeerd tot een farce, een mythe, eigenlijk een ‘grote komedie’. De Cruijff-aanpak — de ‘Fabeltjeskrant’ — zou de gevallen topclub Ajax echt geen internationale successen brengen.

Aanleiding voor de aanval was De Toekomst van Ajax — Het Plan Cruijff, een documentaire waarmee televisiezender Fox Sports ‘een exclusieve blik achter de schermen bij deze beroemde jeugdopleiding en de nieuwe wind die daar waait’ meende te geven. Aanhangers van Cruijff waren na het zien ‘trots’ en ‘sprakeloos’ maar Van Basten had blijkens zijn column geen methoden gezien die niet ook bij zijn vorige werkgevers SC Heerenveen en AZ worden toegepast. „Ik heb in dat programma niets nieuws of bijzonders kunnen ontdekken,’ aldus Van Basten in VI. Kortom, al die aandacht voor Ajax, alle rechtszaken en al het gegooi met modder en verdachtmakerijen om ‘adviseur’ Cruijff zijn zin te laten krijgen, waren de zoveelste Cruijffiaanse storm in een glas water geweest.

Dit is slecht nieuws voor iedereen

Dat is slecht nieuws. Niet eens zozeer voor betweter Johan Cruijff, die opveert bij conflicten, als wel voor onze voetbalcultuur. Want direct of indirect waren we met z’n allen gaan hopen dat de twisten in de bestuurskamers van Ajax een toverformule zouden opleveren. Deze eeuw is onze eredivisie almaar verder achterop geraakt bij andere competities en de toverformule van Cruijff moest Nederland in staat stellen om de lokroep voor jeugdspelers van gigantische salarissen in landen als Spanje en Engeland te counteren met slimheid en moderne inzichten.

Zoals de tengere Cruijffie vroeger grote en stoere verdedigers de baas was met handige schijnbewegingen, zo zou nestor Cruijff (inmiddels 68) ons nu de weg wijzen naar een toekomst vol topvoetballers. Zullie het geld, wij — zoals ze in Amsterdam graag zeggen — het gogme. Op die manier zou er bijvoorbeeld eindelijk weer een nieuwe goalgetter worden ‘gekweekt’ zoals Patrick Kluivert (hij maakte zijn debuut 1994).

Dat geloof — want dat was het — heeft Van Basten doorgeprikt met zijn column. Altijd heeft Van Basten zich opgesteld als een autonome geest, als een van de weinigen was hij nooit onder de indruk van de aan intimidatie grenzende machtsuitoefening van Cruijff. Het lijkt er sterk op dat de vroegere topscorer van Ajax en AC Milan gelijk heeft met zijn analyse.

Nuchter wijst hij erop dat je topvoetballers niet kunt kweken als een orchidee. Best leuk, al die individuele begeleiding voor jeugdspelers op Sportpark De Toekomst, maar andere clubs doen dat ook en nog belangijker: ‘een goede voetballer dient zich aan’.

Daar zitten ze dan, de believers, de Ajaxfans met hun dromen van nieuwe glorie en grote glimmende bekers. Met de jeugdopleidingen in Nederland is volgens Van Basten weinig mis. Voor de voetballiefhebbers zou er daarom niets anders opzitten dan te hopen dat zich min of meer vanzelf een nieuw Cruijffie of Marco aandient; en natuurlijk dat die niet al te snel naar het buitenland vertrekt. (Dat is overigens een element dat Van Basten overslaat: het streven van Ajax om ‘groeibriljantjes’ langer aan de club te binden dankzij al die ex-topvoetballers in de opleiding zou zich de komende tijd nog kunnen bewijzen.)

Het belang van Van Bastens column kan moeilijk worden overschat. Voetbal is verreweg ons voornaamste nationale spel, het ligt verankerd in ons DNA en daarbinnen is Ajax al veertig jaar toonaangevend. Leidt de ‘revolutie’ inderdaad tot niets, en gezien de Cruijffiaanse interne conflicten zou dat goed kunnen, dan is de kans klein dat het elders wel lukt. Ofschoon, misschien komt de volgende vernieuwing wel uit Eindhoven. Bij PSV is het zelfvertrouwen nu groter dan bij Ajax. High tech-Eindhoven als motor van ons voetbal, misschien wel zo verfrissend.