De man die Blatter ten val bracht

Twintig jaar wroette hij in duistere zaken bij wereldvoetbalbond FIFA. Zijn onthullingen waren aanzet voor justitieonderzoek dat tot Blatters val leidde. „Ik ben niet verrast.”

De Britse journalist Andrew Jennings aarzelde eerder deze week aan de telefoon, gevraagd naar zijn inschatting of Sepp Blatter het einde voelt naderen. „Hij leeft in zo’n parallelle wereld dat hij zich volgens mij niet eens kan voorstellen dat hem zoiets ordinairs als een arrestatie overkomt. Dat er op een dag een stem tegen hem zegt: ‘Step in the car please, Mr. Blatter’. Dat hij dan zegt: ‘Maar ik ben de president van FIFA!’ En die agent: ‘Geen idee wat dat is meneer, en nu instappen.’”

De fantasie van Jennings over de arrestatie van Sepp Blatter is ineens een stuk realistischer geworden. Vrijdagmiddag werd bekend dat de 79-jarige FIFA-baas verhoord wordt door de Zwitserse justitie op verdenking van ongeoorloofde betaling aan UEFA-voorzitter Michel Platini in 2011. Ook wordt hij verdacht van het benadelen van zijn eigen FIFA door de televisierechten van het WK 2010 en 2014 ver onder de marktprijs te hebben verkocht aan de Caribische voetbalbond, die onder leiding stond van de voor corruptie geschorste voormalig FIFA-vicevoorzitter Jack Warner, uit Trinidad en Tobago.

Zo lijkt de val van Blatter compleet. En daarmee het werk van Jennings voltooid. Hij volgt de FIFA vanaf eind vorige eeuw en heeft zich vanaf 2000 gericht op FIFA-voorzitter Blatter en zijn inmiddels bewezen corrupte voorganger, de Braziliaan João Havelange. „Mr. Blatter, bent u ooit omgekocht?”, riep Jennings op een persconferentie. Blatter, die dit soort vraagstelling (nog) niet gewend was, zei verschrikt van niet. De volgende dag schreef Jennings een artikel: ‘Blatter ontkent steekpenningen te hebben aangenomen’.

Daarmee was zijn missie begonnen. Jennings (71) geldt nu als ‘de reporter die Sepp Blatter ten val bracht’, zoals de afgelopen week verschenen Nederlandse vertaling van zijn boek FIFA Imperium vermeldt op de omslag. Dat is niet eens zo’n heel overdreven claim om meer boeken te verkopen, aangezien de overdracht van Jennings’ bewijsmateriaal aan de Amerikaanse opsporingsautoriteiten vier jaar geleden de arrestatie van de Amerikaanse bobo Chuck Blazer tot gevolg had.

De rest is geschiedenis. Met de bekentenis van Blazer, die als FBI-informant werd ingezet, toonden de Amerikanen decennialange corruptie aan rond de verwerving van televisie- en marketingrechten in Noord-, Zuid en Midden-Amerika. Het onderzoek culmineerde in de arrestatie van verschillende bestuurders van de wereldvoetbalbond in mei, daags voor het FIFA-congres in Zürich. Zes dagen later kondigde de herkozen Blatter, onder hevige druk door dit omvangrijke FIFA-schandaal, zijn aftreden aan per februari 2016.

Journalistieke prooien

Jennings was druk deze week. Momenteel werkt hij aan een zesde aflevering van BBC’s Panorama over de FIFA. Het moet zijn magnum opus worden, maar hij wil over de inhoud nog niets kwijt. In de marges rond de vergadering de voorbije dagen in Zürich van het uitvoerende comité, het FIFA-bestuur, overviel hij als altijd zijn journalistieke prooien met draaiende camera op straat; de stijl waarmee hij bij het grote publiek bekend is geworden. Want bij persconferenties is hij allang verbannen door de wereldvoetbalbond.

Vrijdagavond, na het nieuws over het Zwitsers justitieel onderzoek tegen Blatter, is Jennings nog heel even bereikbaar. „Ik heb Blatter vanochtend om zeven uur nog bij zijn woning opgewacht, daarna is het hard gegaan. Ik ben niet verrast, de verdenkingen stapelden zich op”, zegt hij, voor hij ophangt om te gaan slapen. Met genoegen constateert hij dat het netwerk van vertrouwelingen rond Blatter uit elkaar getrokken wordt. „Mensen worden onder druk gezet, staan voor de keuze: gevangenisstraf of meewerken?”

Jennings deed als journalist in de jaren zeventig verslag van de Londense misdaadwereld, over misdadigers voor wie hij nog een zeker respect kon opbrengen. „Met trots vertelden ze: ‘Andrew, ik ben een professionele misdadiger.’ Ze waren oprechter dan die hypocriete pooiers in FIFA-blazers die de sport te grabbel gooien om zichzelf te verrijken”, schrijft Jennings in zijn boek. Hij trekt veelvuldig een parallel met de georganiseerde misdaad. „John Gotti zou elk jaar één lid van het uitvoerende comité hebben laten afknallen om de discipline in stand te houden. Maar Blatter, die op latere leeftijd dement begon te worden door de macht, kon de zaken niet meer in de hand houden.”

Jennings was niet altijd de gevierde man met het grote gelijk aan zijn zijde. Hij stortte zelfs uitgeput in toen hij in 2010 – vlak voor de geruchtmakende stemming over de organisatie van het WK 2018 en 2022 – de laatste hand legde aan zijn documentaire voor de BBC, waarin corruptie van onder meer voormalig FIFA-voorzitter Havelange werd aangetoond. „We stonden onder hevige druk om niet uit te zenden”, stelt hij. De Britse premier David Cameron, die zich volgens Jennings zorgen maakte over de kansen van Engeland voor WK-organisatie, noemde de vastberadenheid van de onderzoeksjournalist in het FIFA-dossier „frustrerend”. Tabloid The Sun bood Blatter namens Engeland zelfs excuses aan voor Jennings „muckraking”.

Porno-popups

Hij maakte genoeg vijanden. Elke keer als Jennings zijn computer opstart, baant hij zich een weg door porno-popups en e-mails die hem van alles beloven. Er op klikken betekent volgens hem dat zijn pc „een stille dood sterft”. Zijn blog is al eens platgelegd door een zogeheten DDoS-aanval, volgens Jennings afkomstig uit Rusland, Wit-Rusland, Oekraïne en China en uitgevoerd in opdracht van een „geïrriteerde FIFA-schurk”. „Ik ga de Zwitserse politie vragen of de FIFA dat ook heeft betaald”, schrijft hij in zijn boek.

Al weet je bij de Brit in sommige gevallen niet zeker of hij het serieus meent. Als hij constateert dat hij met een Nederlandse krant te maken heeft, zegt hij: „Weet je, eigenlijk zou er een FIFA-tribunaal moeten komen in Den Haag. En dan tegenover het Internationaal Strafhof, kunnen ze meteen naar de overkant doorgeleid worden voor verdere berechting. Want met dat kaliber schurken hebben we te maken.”

Forse bewoordingen, die worden onderbouwd in zijn boek. Hij beschrijft gedetailleerd de banden tussen de meedogenloze (gok)maffia van Rio de Janeiro en de voormalige FIFA-voorzitter Havelange en diens schoonzoon Ricardo Teixeira. Net als veel Brazilianen houdt Jennings de in mei gearresteerde FIFA-bestuurder José Maria Marin medeverantwoordelijk voor de marteling en dood van de linkse journalist Vladimir Herzog ten tijde van de militaire dictatuur in Brazilië. Als congreslid hield de latere voorzitter van de Braziliaanse voetbalbond namelijk opruiende speeches die tot de fatale arrestatie van de journalist zouden hebben geleid.

Compassie met FIFA-schurken? Nooit. De arrogantie, het machtsmisbruik is volgens Jennings endemisch. Toen hij het bewijs in handen had om de Amerikaan Blazer te ontmaskeren als corrupte profiteur, stuurde hij een verzoek tot wederhoor. „Ik wist toen al dat ik het bewijsmateriaal had dat tot zijn arrestatie zou kunnen leiden. Wat deed hij? Hij stuurde me een e-mail vanaf zijn door de voetbalbond betaalde New Yorkse appartement in Trump Tower: ‘Jij bent een waardeloze journalist’.”

Jennings stelt zichzelf in zijn boek de vraag of een journalist met de Amerikaanse justitie moet samenwerken. Maar gezien de omvang van het kwaad binnen de FIFA, opgeteld bij het jarenlange uitblijven van actie door Zwitserse justitie, zette hij zich daar meteen overheen. Dus toen hij uitgenodigd werd door de autoriteiten in de VS om te komen praten, stemde hij in.

Voor Jennings staat vast dat Blatter aan het hoofd staat van een misdaadsyndicaat. De ISL-affaire, waarbij aangetoond is dat Blatter op de hoogte was van steekpenningen aan Havelange. De intieme band met de corrupte Jack Warner. Belastende rapporten die met „onzinredeneringen” in de la van Blatters bureau blijven liggen. De vraag is: wie gaat er praten, wie weet er wat. „Het is de klassieke ineenstorting van een crimineel netwerk. Het net sluit zich, de komende tijd wordt heel interessant. Mijn boek is een beschrijving van hoe het tot hier is gekomen, vanaf nu wordt er geschiedenis geschreven.”

    • Bart Hinke