‘Poetins bankier’ eist miljarden

In ongenade gevallen ex-oligarch dient klacht in tegen Rusland bij Internationaal Hof van Arbitrage in Den Haag

President Poetin in Beijing bij de 70ste verjaardag van het einde van de Tweede Wereldoorlog. Volgens Sergej Poegatsjov heeft Poetin hem meegetrokken in een complexe financiële constructie. Foto Reuters

De teller staat op ruim 50 miljard dollar, en de schade voor de Russische staat zou wel eens kunnen oplopen tot het driedubbele. Het gezelschap van mensen die zeggen nog veel geld van het Kremlin te krijgen, werd deze week uitgebreid met ex-zakenman en ex-senator Sergej Poegatsjov. Poegatsjov eist 12 miljard dollar, wat relatief bescheiden is in vergelijking met de 50 miljard die Rusland moet betalen aan de aandeelhouders van voormalig oliebedrijf Joekos. En het is ook klein bier in vergelijking met de schade die Oekraïne zegt te hebben geleden door de Russische annexatie van de Krim.

Vragen rond faillissement

Wat niet betekent dat de zaak-Poegatsjov (52) niet interessant zou zijn. Het lot van de voormalige senator en oligarch roept herinneringen op aan die andere ex-tycoon, Michail Chodorkovski. De voormalige eigenaar van Joekos waagde het om president Poetin uit te dagen, en moest dat bekopen met jarenlange gevangenisstraf en het verlies van zijn olie-imperium.

Poegatsjov – bijnaam: ‘Poetins bankier’ vanwege zijn nauwe banden met de Russische president – is confrontaties juist altijd uit de weg gegaan. Toch werd hij beroofd van zijn zakenimperium en het land uit gejaagd. Poegatsjov heeft niet in de cel heeft gezeten, maar hem hangt in Rusland een proces boven zijn hoofd wegens het vermeende wegsluizen van miljarden van de door hem opgerichte Mezjprombank. Volgens financieel persbureau Bloomberg zijn er inderdaad nogal wat vragen te stellen rond het faillissement van deze bank. Aan de andere kant: in het Rusland van Poetin gaat de val van een oligarch altijd gepaard met een rechtszaak.

Financiële constructie

Vanuit het veilige Parijs, zijn huidige woonplaats, sloeg Poegatsjov deze week een uitdagende toon aan. „In de afgelopen jaren heeft Rusland een meervoudige aanval uitgevoerd op mij, mijn familie en investeringen”, zo liet de voormalige oligarch weten in een schriftelijke verklaring. De Russische Federatie, zo verwoordden zijn advocaten het, „was er op uit om Poegatsjov te ontdoen van zijn investeringen van vele miljarden in Rusland.”

Volgens de klacht die Poegatsjov heeft ingediend, gaf Poetin – destijds premier onder president Medvedev – hem in 2009 opdracht om zijn scheepswerven over te doen aan Igor Setsjin, de huidige bestuursvoorzitter van oliebedrijf Rosneft. Hoewel Poegatsjov de waarde schatte tussen de 7 en de 10 miljard ging hij akkoord met een veel lager bedrag, 5 miljard. Daarna wordt het ingewikkeld. Volgens Poegatsjov liet hij zich overtuigen mee te doen in een complexe financiële constructie, waarin zijn scheepswerven dienden als onderpand voor een lening van 1 miljard dollar van de Russische Centrale Bank aan zijn eigen Mezjprombank. Volgens het opzetje zou Mezjprombank de lening niet terugbetalen, waarna de Centrale Bank de werven zou verkopen aan de staat, de 1 miljard zou terugnemen en de rest zou uitkeren aan Poegatsjov.

Maar ondertussen liepen er al verschillende strafrechtelijke onderzoeken naar de oligarch. Volgens de Russische overheid heeft Poegatsjov zijn Mezjprombank doelbewust failliet laten gaan en heeft hij geprobeerd de verliezen op de staat af te wentelen. Hoe dan ook is de uitkomst van de zaak gelijk aan die van Chodorkovski: alle bedrijven van Poegatsjov zijn in handen gekomen van staatsbedrijven die worden gerund door vrienden van Poetin.

Wereldwijd beslag gelegd

Het is daarom heel wel mogelijk dat het Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag, waar Poegatjsov zijn klacht heeft ingediend, de oligarch in het gelijk stelt.

Hetzelfde Hof veroordeelde de Russische staat eerder tot het betalen van 50 miljard dollar aan de voormalige aandeelhouder van Joekos. Tot nu toe heeft Rusland die uitspraak naast zich neergelegd. Toen afgelopen juni een Belgische rechtbank beslag liet leggen op de bankrekeningen van de Russische ambassade in Brussel, reageerde Moskou furieus. De Belgische minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders wist niet hoe snel hij het beslag moest opheffen.

Toch lijkt men in Rusland gewaarschuwd: Russische bezittingen in het buitenland zijn mogelijk kwetsbaar. Afgelopen zomer meldde Het Financieele Dagblad dat de bouw van een olieterminal op de Tweede Maasvlakte (kosten 750 miljoen euro) waarschijnlijk niet doorgaat, omdat de staatsbedrijven Rosneft en Lukoil er weinig in zien hun olie via Rotterdam te verhandelen. De Russische minister van Energie Novak noemde de juridische risico’s rond de Joekos-zaak als een van de factoren voor het afhaken van de twee oliegiganten.

En er dreigt meer juridisch onheil voor Rusland. Vorig jaar november nam het Europees Gerechtshof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg twee klachten van de Oekraïense regering (over de Krim en het oosten van Oekraïne) in behandeling. Als de klacht wordt toegewezen, zo heeft de regering in Kiev al laten weten, dan zal er overal ter wereld beslag worden gelegd op Russische tegoeden om de geleden verliezen te compenseren. De regering in Kiev schat die verliezen op 91,5 miljard dollar.