Papier recyclen, maar dan écht

Met haar bevlogenheid en ambitie werd Maaike Kroon de jongste vrouwelijke hoogleraar van Nederland. ‘Weinig mensen doen het werk dat ik doe.’

Chemisch technoloog Maaike Kroon: „Als wij onze welvaart willen behouden, moeten we efficiënter worden.” Foto Mieke Meesen

‘Ik droom van een mooie toekomst voor mijn kinderen. Dat zij dezelfde levensstandaard kunnen hebben als ik. Zonder dat het ten koste gaat van het milieu, het energieverbruik en de grondstoffen die wij nu gebruiken.”

De ideologische vergezichten van scheidingstechnoloog Maaike Kroon (34) zijn doorspekt van realisme. Ze zegt dat ze beseft hoe ‘eindig’ de wereld is. Dat steeds meer mensen dezelfde hoeveelheid grondstoffen en energie moeten delen. „Dus als wij het huidige welvaartsniveau willen behouden, moeten wij zaken veel efficiënter aanpakken”, zegt Kroon. Ze werd gisteren door tijdschrift New Scientist uitgeroepen tot wetenschapstalent 2015.

Kroon – een onopvallende verschijning met scherpe blik en kordate tred – weet van aanpakken. In twee jaar tijd promoveerde ze cum laude aan de TU Delft in de chemische technologie. In 2011 werd ze benoemd tot jongste vrouwelijke hoogleraar aan de TU Eindhoven. Ze richtte een onderzoeksgroep op die zich bezighoudt met scheidingsmethoden voor afvalstromen en het recyclen van oplosmiddelen. En ze heeft twee kinderen: een zoon van vier en een dochter van twee.

Juryvoorzitter Alexander Rinnooy Kan toonde zich tijdens de uitreiking, gisteravond, onder de indruk van „de voortvarendheid” waarmee Kroon onderzoek doet en leiding geeft. De thema’s die zij aansnijdt zijn volgens hem „even actueel als relevant”. Ook de wijze waarop zij bijdraagt aan het maatschappelijk debat – „kritisch constructief”– kon op waardering van de jury rekenen.

U bent vaak onderscheiden in uw nog jonge loopbaan. Wat betekent deze onderscheiding voor u?

Kroon: „Ik vind het een grote eer om wetenschapper van het jaar te zijn. Het bewijst dat ik een voorbeeld voor anderen ben. Mijn carrière kent geen doorsnee verloop. Ik heb nooit gesolliciteerd naar projecten die bedacht waren door anderen, maar altijd mijn eigen projecten opgezet – en daar de financiering bij gezocht. Dat wekt bewondering, maar ook wrevel: heb je háár weer. Als je dan zo’n prijs wint, geeft het extra veel voldoening.”

U bent een buitenbeentje?

„Nederlanders waarderen het niet als je afwijkt van de norm. Het Nederlandse onderwijssysteem staat niet toe dat je sneller gaat dan gemiddeld. Tel daarbij op dat ik als vrouw tot een minderheid behoor in de scheikundige technologie. En dat ik een van de weinige vrouwen ben die fulltime kunnen werken omdat hun man voor de kinderen zorgt. Nou ja, je begrijpt wel.”

Kroon’s echtgenoot is ook scheikundig technoloog. De twee ontmoetten elkaar bij de Almanakcommissie van de studentenvereniging in Delft. Hij was commissaris-drukker, zij secretaris.

Toen Kroon in 2008 een visiting professorship kreeg aangeboden aan de Stanford Universiteit in Californië, volgde hij haar. En toen hun zoon acht maanden oud was, besloot hij fulltime huisvader te worden. „Wij kregen veel commentaar op onze keuzes, maar hebben ons daar niet door laten afleiden. Mijn man werkt niet voor een baas, maar ontwikkelt wel zonnecollectoren. Gewoon, omdat hij het leuk vindt. Onze grote droom is een boerderij te kopen. Dan kan ik wat meer tijd steken in mijn hobby – tuinieren – en wordt hij boer.”

Jullie loopbaanplanning heeft nooit voor tweespalt gezorgd?

„Nee, we hebben daar weinig woorden aan vuil gemaakt. Maar zeg, waarom vraag je dat eigenlijk? Ik weet zeker dat je die vraag niet had gesteld als ik een man was geweest.”

Het is vrij uitzonderlijk: een man die zijn carrière opgeeft voor zijn echtgenote.

„Ja, maar ik ben ook uitzonderlijk.” We lachen samen om haar antwoord. Dan erkent Kroon dat zij zich ondanks haar bevoorrechte positie wel eens eenzaam voelt. „De meeste vrouwen kiezen na hun promotie voor het bedrijfsleven. Een vaste baan is wel zo fijn als je kinderen krijgt.”

Veel topwetenschappers streven naar naamsbekendheid en persoonlijk succes. U droomt van een betere wereld voor uw kinderen.

„Voor mij is niets belangrijker. Daar probeer ik met mijn werk aan bij te dragen. Maar ik kan niet ontkennen dat ik geluk heb. Weinig mensen doen het werk dat ik doe. Na je eerste review-artikel refereert iedereen aan jóuw onderzoek.”

Dan vertelt Kroon over haar favoriete gespreksonderwerp: duurzame scheidingsprocessen voor de chemische industrie. Ze geeft een korte lezing over de grondbeginselen van haar vak. „Stel ik gooi een schep zout in een glas water. Hoe scheid je die twee dan weer van elkaar met zo min mogelijk energie? De standaardmethode is destillatie: veel energie toevoegen en verdampen. Maar ik boots liever de natuur na: een hulpstof waar één stof selectief aan kan hechten. Oftewel: een molecuul ontwerpen dat goed past op een slotje.”

Dat ogenschijnlijk simpele principe past ze toe op haar drie belangrijkste projecten: de ontzilting van zeewater, zwavelverwijdering uit olie en gas en de productie van energiezuinig en milieuvriendelijk papier. Met het ontziltingsproject is zij het verst gevorderd. Maar haar papierproject is – op papier – het meest spectaculair. Het wordt gefinancierd door de Europese Commissie en achttien papierbedrijven. En ja, ze heeft er patent op aangevraagd.

Tegenwoordig wordt papier eerder gedowncycled dan gerecycled, legt Kroon uit. Als pulp wordt hergebruikt, neemt de vezellengte – en dus de kwaliteit – af. „In mijn nieuwe proces wordt papier gerecycled bij veel mildere condities, waardoor de vezellengte intact blijft. Op die manier kun je werkelijk hergebruiken, zonder aan kwaliteit in te boeten.”

Maar de echte noviteit zit niet zozeer in het recyclen als wel in het maken van papier uit hout. Kroon: „Nu heb je daarbij sulfiet of sulfaat nodig en een hoge temperatuur: 150 graden Celsius. Met mijn nieuwe oplosmiddelen kan dat zonder zwavelhoudende verbindingen en bij een temperatuur van onder de 100 graden. Dat levert waardevollere – zwavelvrije – lignine als bijproduct en is minder energievretend en milieubelastend.”

De Europese papierindustrie spreekt van een potentiële game changer en wacht vol ongeduld op verder onderzoek. Kroon: „Er is één ding dat nog niet helemaal loopt: de terugwinning van het oplosmiddel. Die moeten we volledig krijgen om het rendabel te maken. Of dat kan, onderzoeken we nu in het lab. De economische haalbaarheid van het papierproject valt of staat met het volledig recyclen van het oplosmiddel, anders wordt het toch te duur.”

De papiersector is de op vier na grootste energieverbruiker. Als u slaagt in uw opzet wordt u wereldberoemd.

Kroon begint te blozen. „Nou ja, het is wel een essentieel vakgebied hè. De meeste scheikundigen werken aan reacties. Ik werk echt alleen aan scheiding.”

En dan te bedenken dat Kroon bijna professioneel saxofonist was geworden. Haar ouders volgden een artistieke opleiding. Op haar zeventiende deed zij toelatingsexamen voor het conservatorium. „Ik zakte. Toen heb ik mij ingeschreven voor chemische technologie, een veelzijdige studie met veel labtijd. Mijn opa was ingenieur in Delft. Ik ben opgevoed met wiskundige speeltjes.”

In het lab – haar grote kracht – komt zij als hoogleraar weinig meer. „Ik ben nu de leider hè. Dan geef je les, schrijf je projectvoorstellen, ga je naar meetings, zoek je projectpartners en lobby je voor financiering. Dat is allemaal belangrijk, maar er loert ook een gevaar: wie zelf nooit onderzoek doet, verliest de touch. Misschien is dát wel het grootste obstakel in de verwezenlijking van mijn dromen.”

    • Danielle Pinedo