Met de zegen van de paus: Colombia kiest voor vrede

De Colombiaanse regering en de guerrillabeweging FARC zijn het eens over vrede. Is dit het einde van de strijd?

Doorbraak in Havana. De Cubaanse president Raúl Castro houdt de handen vast van de Colombiaanse presidentSantos (links) en FARC-leiderEcheverri. Foto Alejandro Ernesto

De Colombiaanse regering en de guerrillabeweging FARC hebben een doorbraak bereikt in hun al bijna drie jaar durende onderhandelingen. Ze werden het eens over het laatste grote struikelblok, de berechting van guerrillastrijders en militairen. Het doel is nu binnen zes maanden een definitief vredesakkoord te tekenen. Dat zou een einde moeten maken aan de langst lopende guerrillaoorlog in Latijns Amerika.

1 Waaruit bestaat die doorbraak?

Bij de gesprekken in Havana waren al akkoorden bereikt over landhervorming, strijd tegen de drugshandel, en politieke activiteit van ex-guerrillastrijders. Maar het moeilijkste was het hoofdstuk justitie. Veel guerrillastrijders zijn beschuldigd van bomaanslagen, ontvoeringen, moorden en andere vormen van geweld. Ook militairen worden verdacht van misdadig geweld. De FARC wil niet dat hun leiders achter de tralies eindigen. De Colombiaanse regering wil ernstige misdaden niet onbestraft laten. Daar is nu een compromis voor gevonden. Binnen zes maanden moet er een allesomvattend vredesakkoord zijn. Binnen zestig dagen daarna zullen de guerrillastrijders zich ontwapenen.

2 Wat staat in de afspraken over berechting?

Er komt een waarheidscommissie waarvoor guerrillastrijders én militairen zich moeten verantwoorden voor ernstige misdaden. Dat zijn: „misdaden tegen de menselijkheid, genocide, en oorlogsmisdaden zoals gijzelneming of andere vrijheidsberoving, marteling, gedwongen verplaatsing, gedwongen verdwijning, buitenrechtelijke executies en seksueel geweld.”

Wie zich hieraan schuldig heeft gemaakt, kan tot acht jaar krijgen – maar daarbij gaat het om een soort taakstraf met beperkte bewegingsvrijheid, niet om gevangenisstraf.

3 Staat niets meer een einde aan de guerrilla in de weg?

Over veel details bestaat nog onenigheid. Ook hoe ontwapenen moet gaan, essentieel in een vredesplan, is nog niet duidelijk. Ook is de FARC niet de enige guerrillagroep. In Colombia is ook nog het Nationale bevrijdingsleger ELN actief, maar dat is met ongeveer 2.500 leden beduidend kleiner dan de FARC met zijn nu 6.400 leden. Het ELN heeft eerder gesuggereerd zich te willen aansluiten bij een vredesproces. Het uiteindelijke akkoord wordt in een referendum aan de bevolking voorgelegd.

4 Wat maakt het conflict zo ingewikkeld?

De FARC is in 1964 opgericht als een communistische guerrilla-organisatie: de Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia. Dat was een reactie op geweld tegen boeren. Landhervorming is altijd een belangrijk doel gebleven. Maar in de loop der jaren is het beeld vertroebeld. Sinds de jaren tachtig is de FARC betrokken bij drugshandel. Zij verdiende ook geld met ontvoeringen van prominente Colombianen en van buitenlanders, en dwong kindsoldaten mee te vechten. De strijd tegen de FARC werd niet alleen gevoerd door het leger, maar ook door paramilitaire groepen, die altijd een grote rol hebben gespeeld in het geweld in Colombia – hoe en of deze onder de nieuwe afspraken berecht worden, is nog onduidelijk.

5 Waardoor deze doorbraak nu?

Mede door paus Franciscus. Die was begin deze week in Cuba. De onderhandelaars hadden gehoopt de doorbraak aan te kondigen tijdens dat bezoek; ze hadden net een dag langer nodig. In de mis zondag had Franciscus gezegd: „Alstublieft, we hebben niet het recht onszelf een nieuwe mislukking toe te staan op dit pad naar vrede en verzoening.” De Amerikaanse hoogleraar Douglass Cassel, onderhandelaar aan regeringszijde, zei: „Zonder dat hij er ooit fysiek bij was in de kamer, was de paus een erg belangrijke aanwezigheid.”

6 En Tanja Nijmeijer?

Het Nederlandse FARC-lid, dat eerder bij onderhandelingen betrokken was en nog in Cuba is, was in deze fase niet in beeld. Vorige maand zei ze in het Algemeen Dagblad dat graag zou teruggaan naar Colombia, maar geen politieke ambities heeft en het liefst buiten de schijnwerpers blijft.

    • Marc Leijendekker