De guerrilla is bijna over

De FARC en de Colombiaanse regering hebben een doorbraak bereikt in hun vredesonderhandelingen. Ze zijn het eens over een laatste belangrijk struikelblok: de berechting van strijders en militairen.

Onder toeziend oog van Raul Castro schudden president Manuel Santos en FARC-leider Londono Echeverri elkaar de hand. Foto Alejandro Ernesto/EPA

De Colombiaanse regering en de guerrillabeweging FARC hebben een doorbraak bereikt in hun al bijna drie jaar durende onderhandelingen. Ze werden het eens over het laatste grote struikelblok, de berechting van guerrillastrijders en militairen. Het doel is nu binnen zes maanden een definitief vredesakkoord te bereiken. Dat zou een einde moeten maken aan de langst lopende guerrillaoorlog in Latijns-Amerika.

1 Waaruit bestaat die doorbraak?

Bij de gesprekken in Havana waren al akkoorden bereikt over landhervorming, strijd tegen de drugshandel en politieke activiteit van ex-guerrillastrijders. Maar het moeilijkste was het hoofdstuk justitie. Veel guerrillastrijders zijn beschuldigd van bomaanslagen, ontvoeringen, moorden en andere vormen van geweld. Ook militairen worden verdacht van misdadig geweld. De FARC wilde niet dat hun leiders achter de tralies eindigen. De Colombiaanse regering wil ernstige misdaden niet onbestraft laten. Daar is nu een compromis voor gevonden. Binnen zes maanden moet er een alles omvattend vredesakkoord zijn. Binnen zestig dagen daarna zullen de guerrillastrijders van de FARC zich ontwapenen.

2 Wat staat in de afspraken over berechting?

Er komt een speciale waarheidscommissie waarvoor zowel guerrillastrijders als militairen zich moeten verantwoorden voor ernstige misdaden. Daaronder vallen „misdaden tegen de menselijkheid, genocide, en oorlogsmisdaden zoals gijzelneming of andere vrijheidsberoving, marteling, gedwongen verplaatsing, gedwongen verdwijning, buitenrechtelijke executies, en seksueel geweld”.

Wie zich hieraan schuldig heeft gemaakt, kan tot acht jaar krijgen – maar daarbij gaat het om een soort taakstraf met beperkte bewegingsvrijheid, niet om gevangenisstraf.

3 Staat niets meer een einde van de guerrilla in de weg?

Over veel details bestaat nog onenigheid. Ook de vraag hoe precies de FARC-guerrillastrijders zich zouden ontwapenen, essentieel in een vredesplan, is nog niet beantwoord.

4 Wat maakt het conflict zo ingewikkeld?

De FARC is in 1964 opgericht als een communistische guerrillaorganisatie: de Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia. Dat was een reactie op geweld tegen boeren. Landhervorming is altijd een belangrijk doel gebleven. Maar in de loop der jaren is het beeld vertroebeld. Sinds de jaren tachtig is de FARC betrokken bij drugshandel. Zij verdiende ook geld met ontvoeringen van prominente Colombianen en van buitenlanders, en dwong kindsoldaten mee te vechten. De strijd tegen de FARC werd niet alleen gevoerd door het leger, maar ook door paramilitaire groepen, die altijd een grote rol hebben gespeeld in het geweld in Colombia – hoe en of deze onder de nieuwe afspraken berecht worden, is nog onduidelijk.

5 Waardoor deze doorbraak nu?

Mede door paus Franciscus. Die was begin deze week in Cuba. De onderhandelaars hadden gehoopt de doorbraak aan te kondigen terwijl de paus nog in Havana was; ze hadden net een dag langer nodig. De Amerikaanse hoogleraar Douglass Cassel, onderhandelaar aan regeringszijde, zei: „Zonder dat hij er ooit fysiek bij was in de kamer, was de paus een erg belangrijke aanwezigheid.”

6 En Tanja Nijmeijer?

Het Nederlandse FARC-lid is in deze laatste fase niet in beeld gekomen. Vorige maand zei ze tegen het Algemeen Dagblad dat ze graag terug zou gaan naar Colombia, maar geen politieke ambities heeft en het liefst buiten de schijnwerpers zou blijven.