Burger wil helpen – met mate Wethouders zoeken huizen

Extremen domineren vaak het asieldebat. Burgers die best willen helpen, maar ook bezorgd zijn, voelen zich niet thuis bij die extremen.

Racisten zijn het heus niet. Ze hebben winterkleren gedoneerd, speelgoed of geld. De foto van de dode jongen Aylan was voor velen van hen het keerpunt om vluchtelingen te gaan helpen. Maar ja, dan kondigt de gemeente plannen aan voor een asielzoekerscentrum. Noodhulp komt opeens wel heel dichtbij, en dat zonder inspraak. De angst slaat toe. Zullen de asielzoekers de gemeenschap niet ontwrichten?

Het asieldebat wordt doorgaans gedomineerd door de extreme geluiden: ‘wees welkom’ of ‘grenzen dicht’. Maar daartussenin zit een grote groep die zich niet gehoord voelt. Ze zijn vóór hulp, met mate, maar liefst niet te dicht bij huis. Wie zijn deze bezorgde burgers?

Critici van lokale azc-plannen hebben zich verenigd in het burgerplatform AZC Alert. Inmiddels hebben 24 lokale verzetscomités zich aangesloten bij AZC Alert, en vele aanvragen zijn nog in behandeling.

„Mensen hebben het gevoel dat ze geen keus hebben”, zegt Anita Hendriks (47), initiatiefnemer achter AZC Alert. „Ze vinden dat de gemeente ze geen stem geeft. Die vinden ze bij ons.” Zeker sinds Geert Wilders in het asieldebat de gemeenten opsomde die met het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) overleggen over opvang „loopt het storm”, zegt Hendriks, tevens fractiemedewerker van de PVV in Den Bosch.

AZC Alert is ontstaan vanuit Eindhoven, waar een burgercomité zich vorig jaar verzette tegen de opvang van 700 asielzoekers in een verzorgingshuis, waar ooit 100 mensen woonden. Dat azc konden ze niet tegenhouden, maar de initiatiefnemers merkten dat de onvrede over de besluitvorming in het hele land speelde. Dat blijkt ook uit onderzoek van NRC. Bijna een kwart van de gemeenten beaamt dat onder burgers sprake is van weerstand tegen mogelijke opvang. 44 procent staat neutraal tegenover die stelling.

Waar komt deze bezorgdheid vandaan? Waar zijn ze bang voor?

Kort samengevat: onveiligheid. „Dit zijn allemaal getraumatiseerde jonge mannen, opeen gepropt”, zegt Sandra Kraan (32), van afdeling Goes. „Dat is vragen om problemen. Ik zie het hier gebeuren: ze staan langs de weg in het gras bier te drinken, wild te plassen, zitten op rotondes. Ze fluiten vrouwen na. Er zijn vechtpartijtjes.”

Woordvoerders van de comités wijzen op de cijfers: één op de vijf vluchtelingen die in het tweede kwartaal van dit jaar naar Europa kwamen had de Syrische nationaliteit, volgens Eurostat, het statistisch bureau van de EU. Waar komen de anderen dan vandaan? Ze hebben gelezen dat Syrische paspoorten 750 dollar kosten op de zwarte markt.

Al die mannen

Ook vinden ze dat de beelden van jonge mannen bij de grenzen en stations in het oosten van Europa weinig goeds beloven. Al die mannen, waar zijn dan hun vrouwen en kinderen? En welke trauma’s dragen ze met zich mee? Ze scharen zich achter Kim Putters, de directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau die in Trouw ervoor pleitte dat burgers meer inspraak krijgen in de manier waarop gemeenten vluchtelingen opvangen.

In Enschede wordt geprotesteerd tegen de plannen voor opvang op het braakliggende Eschmarkerveld. Het protest bestaat uit een vaste groep van zo’n dertig mensen en honderden sympathisanten, zegt woordvoerder Nody Holkamp (32), ook commissielid voor de lokale afdeling van Ouderen Politiek Actief.

„We willen onze kern zo klein mogelijk houden”, zegt Holkamp. „Ik vind mezelf een gematigde stem. Maar wie kritisch is over de komst van asielzoekers, trekt ook eng volk aan.” Hij doelt op de leden van de extreemrechtse Nederlandse Volks-Unie (NVU), die eerder deze maand meeliepen in een mars tegen het azc. „Daar houden wij ons verre van. We hebben ons wel tien keer openlijk afgezet tegen de NVU, maar sommigen gooien ons graag op een hoop.”

Holkamp is online bedreigd, en uitgescholden voor nazi. Ook Hendriks wordt op Twitter elke dag beledigd, voor NSB-zeug, nazihoer, fascist, racist. „Walgelijk”, vindt ze. „Maar mij schrikt het niet af.” Holkamp: „De mening van mijn omgeving is het belangrijkst, en die vindt dat ik het netjes doe.”

Mensen die toch niet luisteren

De angst voor racist te worden aangezien weerhoudt andere tegenstanders van een azc er wel van zich in het openbaar uit te spreken. „Ik wil geen Marokkanen op mijn dak krijgen”, verklaart een woordvoerder van een comité in Noord-Brabant waarom hij niet met zijn naam in de krant wil. „En ik wil me niet verantwoorden tegenover mensen die toch niet luisteren.”

De grens tussen bezorgdheid en vreemdelingenhaat is soms moeilijk te zien, in de emotionele reacties op Facebook, waar de platforms hun nieuws delen. Een vrouw beschrijft hoe zij jaren geleden is belaagd bij een azc. „Mijn kindjes zijn niet meer veilig”, besluit ze. Anderen reageren met „oprotten met dat gespuis”, weer anderen noemen dat xenofoob.

Holkamp zegt dat hij geen angst heeft voor het onbekende. „Europa moet een goede oplossing voor de vluchtelingen vinden, maar niet iedereen komt hierheen met goede bedoelingen. Sommigen komen door tien andere veilige landen op weg naar Groot-Brittannië, Duitsland of Nederland. Dat komt op zijn minst gelukszoekerig over.”

Het zijn overigens opvallend vaak vrouwen die contact zoeken met AZC Alert, zegt Anita Hendriks. Waarom? „Ze willen dat hun kinderen veilig opgroeien.” Sandra Kraan: „Waarom ik dit doe? Ik wil niet aan mijn kinderen vertellen: ik zag Nederland naar de knoppen gaan, en ik deed niets.”

    • Thomas Rueb
    • Michiel Dekker