Aanpak van ‘bokito’s’ werkt, zegt DNB

De Nederlandsche Bank laat psychologen meekijken om te bepalen of bestuurders risicovol te werk gaan.

Sinds een aantal jaar zet DNB psychologen in om bestuurders van financiële instellingen te observeren. Het is een bijzondere aanpak in Europa. Foto Thinkstock

Er zijn genoeg topbankiers en -verzekeraars die het nog steeds niks vinden. Een paar jaar geleden begon De Nederlandsche Bank (DNB) als een van de eerste financieel toezichthouders in Europa met het inzetten van psychologen om bestuurders van financiële instellingen te observeren in de bestuurskamer.

Zo kan DNB een intiem inkijkje krijgen in het gedrag en de persoon van bestuurders, én proberen in te schatten of die mogelijk een risico vormen voor de stabiliteit van het bedrijf. Topmannen die geen tegenspraak dulden en wiens wil wet is – ‘bokitogedrag in de boardroom’ zoals dat ook weleens wordt genoemd – zouden bijvoorbeeld vaak een belangrijke oorzaak zijn van problemen. Dat was een van de lessen die DNB trok uit de crisis.

Bestuurders waren sceptisch, en sommigen zijn dat nu nog steeds. Ze voelen zich op de lip gezeten en vinden het soms maar soft gedoe. DNB zou gewoon moeten focussen op de harde factoren: de cijfers. Ze vragen zich ook af hoe psychologen door één of twee keer een vergadering bij te wonen een goed beeld kunnen vormen van een bestuurder. Het is kritiek die alleen in de wandelgangen valt te vernemen. Openlijke kritiek op DNB durven veelbestuurders niet te uiten.

Succesverhaal

Inmiddels is duidelijk dat de psycholoog in de bestuurskamer een vast onderdeel is geworden van het toezicht van DNB – ook al zijn er ook binnen de toezichthouder zelf ook functionarissen die sceptisch zijn. Gisteren organiseerde DNB in Amsterdam voor toezichthouders van over de hele wereld een congres waarin de nieuwe aanpak centraal stond. De belangrijkste conclusie van DNB: het gedrag- en cultuurtoezicht is een succesverhaal.

DNB heeft de afgelopen vijf jaar 54 keer psychologen ingezet. In 34 gevallen kwamen „fundamentele risico’s” aan het licht, aldus Wijnand Nuijts, hoofd van de afdeling gedrag en cultuur bij DNB. Dat wil zeker niet altijd zeggen dat een instelling niet functioneert overigens. Een ernstig geval was bijvoorbeeld een bank waarbij de bestuursvoorzitter zeer dominant was, en grote risico’s nam. De topman kon nauwelijks worden afgeremd door zijn collega’s. Psychologen van DNB waarschuwden voor de gevaren hiervan. Nadat de bank, mede door het gedrag van de topman, volgens DNB, veel geld had verloren, greep de raad van commissarissen in. De topman moest weg. Om welke bank het gaat is overigens niet duidelijk. DNB noemt nooit instellingen bij naam.

Nuijts: „Gedrag staat aan de basis van problemen. Met gedragstoezicht kun je dus ook meer vooruit kijken.” Met toezicht op basis van louter cijfers is dat lastiger, volgens hem. Daarmee zie je pas problemen als ze er zijn.

Exportproduct

DNB-president Klaas Knot zei: „Het zijn uiteindelijk mensen die bedrijven en zelfs economieën kunnen maken of breken.” Onder andere het Libor-schandaal bij de Rabobank in 2013 en de fraude bij Volkswagen die deze week aan het licht kwam, tonen dat volgens hem „overduidelijk” aan. Ook daar zouden de problemen begonnen zijn met pervers gedrag van individuen. „Te lang hebben we naar de boeken gekeken in plaats van naar de mensen die de boeken vasthouden.”

Voor DNB is de aanpak zo succesvol dat ze die graag ook elders toegepast ziet. Gisteren bleek dat de Europese Centrale Bank (ECB), die eind november het toezicht op grote banken in Europa van nationale toezichthouders heeft overgenomen, „met belangstelling kijkt” naar de methodes van DNB. DNB zou graag zien dat haar aanpak wordt opgenomen in het vaste toezichtsinstrumentarium van de ECB.

Of dat gaat gebeuren, zal moeten blijken. In sommige Europese landen zoals Duitsland en Oostenrijk is er scepsis. Daar vindt men gedragstoezicht, net als sommige bankiers, een beetje soft, en kijkt men liever naar cijfers. Julie Dickson, een van de hoogste toezichthouders bij de ECB, zei gisteren niettemin: „We zullen nauw samenwerken met onze Nederlandse collega’s om te leren van hun benadering en om te bepalen of en hoe we dit kunnen toepassen bij grotere aantallen onder toezicht staande banken.”

    • Chris Hensen