Schiphol wil meer actie van overheid

Hoe penibel is de zware concurrentie voor Schiphol? Het gevecht om de schaarse capaciteit wordt groter.

Annette Groeneveld, voorzitter van de Vakbond van Nederlands Cabinepersoneel (VNC), in de Tweede Kamer. De VNC en zes andere bonden werden bij de hoorzitting vertegenwoordigd door pilotenbond VNV. Foto Bart Maat, ANP

Het venijn zat in de staart. Tegen het einde van een lange hoorzitting over luchtvaart in de Tweede Kamer zorgde Jaap de Wit, emeritus hoogleraar vervoerseconomie aan de Universiteit van Amsterdam, nog voor wat vuurwerk.

Waarom maken we ons zo druk over staatssteun voor de luchtvaartmaatschappijen uit de Golfstaten, vroeg De Wit zich af. Qatar Airways en Etihad zijn dwergen, alleen Emirates is een grote speler. Die maatschappij bezorgt thuisland Dubai meer inkomsten dan kosten. De snelle groei van Turkish Airlines en de megaluchthaven in aanbouw bij Istanbul, dát zijn pas bedreigingen voor KLM en Schiphol. En waarom heeft niemand het over staatssteun voor de Chinese maatschappijen waar Air France-KLM zo nauw mee samenwerkt? Al die onrust over de Golf is selectieve verontwaardiging, vindt De Wit.

Gelukkig hadden KLM-topman Pieter Elbers en Steven Verhagen, voorzitter van vliegersvereniging VNV, de zaal toen al lang verlaten. Het had een onverkwikkelijke confrontatie kunnen worden. Voor KLM en VNV zijn de Gulf carriers oneigenlijke concurrenten die met alle mogelijke middelen moeten worden bestreden.

Economische motor

Op initiatief van CDA-Kamerlid Martijn van Helvert spraken Kamerleden met betrokkenen – maatschappijen, regionale luchthavens, omwonenden, milieuorganisaties – over wat er moet gebeuren in de luchtvaart. Overigens is het een mannensector: onder de 21 gasten was één vrouw.

Centrale vragen: moet de Luchtvaartnota uit 2009, bijgewerkt in 2011, opnieuw worden aangepast? Wat kan de overheid doen om de luchtvaart een economische motor te laten blijven, en tegelijk de overlast en milieuschade in de hand te houden? Hoe penibel is de zware concurrentie voor KLM en Schiphol?

Elbers en Schiphol-topman Jos Nijhuis kwamen met suggesties om de positie van Schiphol te versterken. Beiden pleitten voor meer leiding vanuit het Rijk. Elbers wil met gelijke kosten kunnen concurreren. Dat kan nu niet: de luchtvaartsector betaalt bijvoorbeeld jaarlijks 268 miljoen euro voor veiligheidscontrole van passagiers op Schiphol. In Dubai betalen ze 15 miljoen euro, in Istanbul niets.

De aanbevelingen van Nijhuis: zie af van de geplande tienduizenden nieuwe woningen rond Schiphol, verbeter de bereikbaarheid van Schiphol door investeringen in het openbaar vervoer.

VNV-voorzitter Verhagen zou graag zien dat de winst van staatsdeelneming Schiphol niet naar de staatskas gaat maar naar betere infrastructuur en voorzieningen op Schiphol.

Vakantievluchten

Over de cruciale bijdrage van mainport Schiphol aan de Nederlandse economie – 30 miljard euro, indirect 300.000 banen – waren de genodigden het eens. Dat gold niet voor de keuzes die Schiphol moet maken. Voor easyJet, Arkefly en Corendon moet de markt zijn werk kunnen doen: vakantiegangers willen graag vanaf Schiphol vliegen.

Dat botst echter met de Luchtvaartnota van 2009: selectieve groei van Schiphol door een accent op zakelijk verkeer en het intercontinentale netwerk, vakantievluchten naar Eindhoven en, als het lukt, Lelystad.

Die verdeling is niet alleen ingegeven door de ligging in een dichtbevolkt gebied. Er is ook een commercieel motief. De passagier die voor zijn reis van Nairobi naar Washington kiest voor een overstap in Amsterdam is lucratiever dan de toerist die van Amsterdam naar Barcelona vliegt.

Dus, zei vakbondsvertegenwoordiger Verhagen, moet Schiphol meer inzetten op transferpassagiers. Budgetmaatschappijen kunnen dankzij Europese regels niet worden geweerd – zie de komst van Ryanair volgende maand – maar ze hoeven ook niet ontvangen te worden met speciale voorzieningen.

Het gevecht om de schaarse capaciteit op Schiphol onderstreept hoe zwaar de concurrentie de komende jaren zal worden met luchthavens die volop ruimte hebben, of zich niets aantrekken van de omwonenden.

    • Mark Duursma